Historic

ΑΝΕΥΡΕΣΗ ΚΑΙ ΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

Έσκαβαν σε μια χαράδρα στις 15 Απριλίου του 1863, όταν ο Σαμοθρακίτης εργάτης φώναξε στον Champoiesau «Κύριε, εύραμεν μια γυναίκα...!». Ήταν η μισή Νίκη της Σαμοθράκης ‍

Η ανεύρεση της Νίκης

Η ανεύρεση της Νίκης έγινε τμηματικά.

Άρχισε το 1863 από μια αρχαιολογική αποστολή στην οποία επικεφαλής ήταν ο Charles François-Noël Champoiesau (Κάρολος Σαμπουαζώ) (1830-1909), υποπρόξενος της Γαλλίας στην Αδριανούπολη, σημερινό Εντιρνέ της Τουρκίας, στην Ανατολική Θράκη.

Ήταν αυτός που ζήτησε και πήρε άδεια από τον τότε Σουλτάνο Αμπντούλ Ασίζ (1861-1876), για να κάνει ανασκαφές στο νησί.

Είναι γνωστό ότι στα χρόνια της τουρκοκρατίας οι Σουλτάνοι σε όλο τον ελλαδικό χώρο, ασκούσαν γενικά εξωτερική πολιτική χρησιμοποιώντας ως μέσο συναλλαγών τους τις ελληνικές αρχαιότητες! Ο Αμπντούλ Αζίζ  ήταν Σουλτάνος με εκσυγχρονιστικές διαθέσεις, που όμως παρέμειναν τελικά ανεκπλήρωτες. Ήταν ο πρώτος Σουλτάνος που επισκέφθηκε το Παρίσι και το Λονδίνο και είχε πολύ καλές σχέσεις τόσο με τον Ναπολέοντα Γ΄της Γαλλίας, όσο και με την βασίλισσα Βικτωρία της Αγγλίας. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια επομένως αυτών των καλών διπλωματικών σχέσεων, εξηγείται και η ανεκτικότητα της Υψηλής Πύλης στις διευκολύνσεις των αρχαιολογικών ερευνών στη Σαμοθράκη, αλλά και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο γενικότερα.

Φωτο: "Σουλτάνος Αμπντούλ Ασίζ" protothema.gr

Έσκαβαν σε μια χαράδρα στις 15 Απριλίου του 1863, όταν ο Σαμοθρακίτης εργάτης φώναξε στον Champoiesau «Κύριε, εύραμεν μια γυναίκα...!» - ήταν η μισή Νίκη της Σαμοθράκης.

Απόσπασμα από το ημερολόγιο του Champoiesau:

"...Μια μέρα καθώς πήγαινα να επιβλέψω τις ανασκαφές του Μεγάλου Ναού παρατήρησα ένα μάρμαρο μισοσκεπασμένο που έδινε την εντύπωση υπολείμματος αγάλματος. Το ξεσκέπασα και διέκρινα ένα γυναικείο ώμο με το πάνω μέρος του στήθους και τη βάση του λαιμού. Οι εργάτες που οδηγήθηκαν εκεί αμέσως ξέθαψαν τα μάρμαρα που βρίσκονταν μόλις λίγα χιλιοστά από την επιφάνεια του εδάφους και αμέσως έφεραν στο φως μια επίπεδη επιφάνεια κοντά στην οποία ήταν ξαπλωμένο το άγαλμα που ονόμασα δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα άγαλμα της Νίκης.
Επιθυμώντας να βρω το κεφάλι και τα χέρια που έλειπαν απ’ αυτό το θαυμάσιο σώμα έσκαψα όλη τη γύρω περιοχή, αλλά χωρίς κανένα άλλο αποτέλεσμα πέρα απ’ το ότι βρήκα όλα τα κομμάτια των πτερύγων, των πτυχών, των ποδιών, κομμάτια που περιέχονται σ΄ ένα βυτίο που θα έλθει στο Παρίσι μαζί με το άγαλμα.
"

Φωτο: "Charles Noel Champoiesau 1/5/1830-29/6/1909"

Ο Champoiesau ήρθε αμέσως σε επικοινωνία με τον πρέσβη της πατρίδας του στην Κωνσταντινούπολη και εκείνος φρόντισε ώστε η Υψηλή Πύλη να δώσει έγκριση για να αποπλεύσει γαλλικό πολεμικό πλοίο και να φορτώσει τη Νίκη της Σαμοθράκης για τη Γαλλία.

Απόσπασμα της επιστολής που εστάλη, στις 15 Απριλίου1863 από τον Champoiesau προς τον Μαρκήσιο de Moustier Πρεσβευτή της Γαλλίας στην Κωνσταντινούπολη:

  «Κύριε Μαρκήσιε σήμερα ακριβώς διενεργώντας ανασκαφές, βρήκα ένα άγαλμα της φτερωτής Νίκης (κατά τα φαινόμενα) από μάρμαρο, με κολοσσιαίες διαστάσεις. Δυστυχώς δεν έχω ούτε το κεφάλι, ούτε τα χέρια, παρόλο ότι ανέσκαψα τα γύρω μέρη. Το υπόλοιπο, δηλ. όλο το μέρος που βρίσκεται ανάμεσα στο στήθος και στα πόδια (2μ. 10 εκ.) είναι σχεδόν άθικτο και λαξεμένο με μια τέχνη που δεν την ξεπερνά κανένα από τα ωραία ελληνικά έργα που γνωρίζω, ούτε τα γλυπτά της Απτέρου Νίκης, ούτε οι Καρυάτιδες του Ερεχθείου. Οι πτυχές του φορέματος είναι οι πιο μαγευτικές: είναι σαν από μαρμάρινη μουσελίνα που ο άνεμος την κολλά πάνω στη ζωντανή σάρκα. Αυτά όλα δεν είναι καθόλου υπερβολικά»

Το 1830 οι τρεις μεγάλες δυνάμεις, είχαν υπογράψει το Πρωτόκολλο του Λονδίνου και όρισαν τα σύνορα του ελληνικού κράτους. Η Σαμοθράκη, παρά τον βαρύ φόρο αίματος που είχε πληρώσει με την έναρξη του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, αν και είχε στα χρόνια εκείνα σημαντική αυτονομία, ωστόσο δεν είχε συμπεριληφθεί στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος και ανήκε ακόμα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Λέγεται ότι πραγματοποιήθηκε αγορά του αγάλματος από την τότε τουρκική διοίκηση του νησιού έναντι 800 γροσίων (τουρκικό νόμισμα της εποχής που ισοδυναμούσε, 1 χρυσό δουκάτο= 3 γρόσια), χωρίς όμως αυτό να είναι επιβεβαιωμένο και χωρίς να υπάρχει κάποιο αποδεικτικό γραπτό ντοκουμέντο που να αφορά σε κάτι τέτοιο. Αν κάτι τέτοιο είχε συμβεί ενδεχομένως να επρόκειτο για το λεγόμενο μπαξίσι, από την τουρκική λέξη bahsis, δηλ. χρηματικό ποσό που δίνεται σε κάποιον για να κάνει μια εξυπηρέτηση.

O Champoiesau συγκεκριμένα αναφέρει τα εξής στο συνοδευτικό έγγραφο που αποτελεί και το μόνο ντοκουμέντο μεταφοράς του αγάλματος:

το πλοίο "Ajaccio", που έστειλε στη Σαμοθράκη για τον σκοπό αυτό ο μαρκήσιος de Moustier, έχουν φορτωθεί 27 μαρμάρινα κομμάτια που είναι τα εξής:


1. Το άγαλμα της
Νίκης από τη βάση του στήθους ως τα πόδια με ύψος 2,10 μέτρα και βάρος 1.200 κιλά.
2. Ένας ώμος που ανήκει χωρίς αμφιβολία στο προηγούμενο άγαλμα, το οποίο αρχικά είχε κατασκευαστεί από πολλά κομμάτια.
3. Ένα φόρεμα του αγάλματος που ανεμίζει.
4. Ένα περίεργο ανάγλυφο που παριστάνει δυο φίδια να καταβροχθίζουν ένα κατσικάκι (βρέθηκε κοντά στο ναό του Πτολεμαίου).
5. Μια ζωφόρος όπου απεικονίζονται κεφάλια κριαριών και ρόδακες σε εναλλασσόμενη σειρά μέρος του ημικυκλικού ναού.
6,7. Δύο ανάγλυφα που παριστάνουν γυναίκες να χορεύουν (ίσως ιέρειες της Κυβέλης). Η μία κρατάει τύμπανο, ενώ όλες οι άλλες κάτι τριγωνικά όργανα, που δεν       μπόρεσα να προσδιορίσω.
8.  Μια γωνία μικρού γείσου με τρίγλυφα, που ανήκε χωρίς αμφιβολία σ’ ένα πολύ μικρό ναό και βρέθηκε στη χριστιανική εκκλησία.
9.  Ένα κομμάτι κυματίου μέρος του ημικυκλικού ναού.
10. Σπειροειδές, μαρμάρινο κόσμημα, που βρέθηκε στα ερείπια του ναού.
11, 12, 13, 14, 15. Πέντε επιγραφές σε μάρμαρο. Όλες αφαιρέθηκαν από τους βυζαντινούς πύργους ή τα τείχη που τους περιέβαλαν. Δεν θέλησα να απομακρύνω τον       ασβέστη που σκεπάζει κάποιες απ’ αυτές, γιατί πιστεύω ότι στο Παρίσι υπάρχουν τεχνικές λιγότερο επικίνδυνες για τη διατήρηση του κειμένου από εκείνες που θα       έπρεπε να χρησιμοποιήσω εδώ.
16, 17, 18. Τρεις επιγραφές που αποτοίχισα από σπίτια σημερινού χωριού της Σαμοθράκης και που οι κάτοικοι είχαν πάρει απ’ τα χαλάσματα των ναών.
19, 20. Δύο επιγραφές σε γρανίτη που βρέθηκαν στα ερείπια της χριστιανικής εκκλησίας.
21, 22. Δύο γείσα με ωοειδή κοσμήματα από ψημένο πηλό, περίεργα αντικείμενα που βρέθηκαν σε μια κοιλάδα σε απόσταση 500 μέτρων από τους ναούς σε σημείο       όπου δεν υπάρχει ορατό κανένα άλλο αρχαιολογικό ερείπιο.
23. Κυτίο που περιέχει κομμάτια του αγάλματος (φτερούγες, πτυχωτό φόρεμα) που βρέθηκαν στις ανασκαφές του ίδιου χώρου.
24. Ανάγλυφο που παριστάνει άνδρα έφιππο, το οποίο αγόρασα από ένα ναυτικό που το έφερε από τη Θάσο.
25. Άγαλμα σε πολύ κακή κατάσταση ύψους 35 περίπου εκατοστών πολύ πρώιμης εποχής, το οποίο αγόρασα στη Σαμοθράκη.
26. Μεγάλο επιτύμβιο ανάγλυφο που παριστάνει έναν άνδρα και μια γυναίκα καθισμένους στο τραπέζι, το οποίο βρέθηκε στην Αίνο.
27. Μικρό επιτύμβιο ανάγλυφο με το ίδιο θέμα, που βρέθηκε στην Αίνο".

Το 1875 Αυστριακοί αρχαιολόγοι με την καθοδήγηση του αρχαιολόγου Alexander Conze σε μια άλλη αποστολή ανασκαφών, είδαν στον τόπο της ανασκαφής τα μάρμαρα, που ο Champoiesaou νόμισε ότι ανήκαν σε τύμβο ενός στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου και αναλογιζόμενοι ελληνικά νομίσματα που απεικόνιζαν τη Νίκη σε πλώρες πλοίων, εκτίμησαν ότι τα μάρμαρα ήταν τμήματα μαρμάρινης πλώρης.

Ο Champoiesaou έμαθε για τα μάρμαρα της πλώρης και το 1879 με μια δεύτερη αποστολή και μετά από αρκετές αλλεπάλληλες ανασκαφές (τις οποίες συμπλήρωσαν Αυστριακοί και Αμερικανοί) κατάφερε να τα πάρει και να τα μεταφέρει και αυτά στο Λούβρο. Τέλος ο ίδιος ήρθε και τρίτη φορά στο νησί το 1891 σε μια ανεπιτυχή προσπάθεια να βρεί το κεφάλι της Νίκης, πήρε όμως μαζί του και αρκετά άλλα αρχαία αντικείμενα από το ιερό των Μεγάλων Θεών. Κατά την τελευταία του μάλιστα επίσκεψη, ανέσκαψε και τον χώρο του αρχαίου θεάτρου που βρίσκεται λίγο πιο κάτω βόρεια από την Κρήνη της Νίκης, λόγω της άγνοιάς του όμως, προξένησε πολλές καταστροφές και από τις 37 σειρές εδωλίων δεν διασώθηκαν αρκετές από αυτές.

Το άγαλμα της Νίκης ταξίδεψε από το νησί αρχικά για την Κωνσταντινούπολη. Από εκεί στην συνέχεια για τον Πειραιά. Μετά με πλοίο για την Μασσαλία.Έπειτα από εκεί μεταφορτώθηκε σε τραίνο και έφτασε τελικά στο Μουσείου του Λούβρου στο Παρίσι, στις 11 Μαΐου 1864. Δύο χρόνια μετά εκτέθηκε για πρώτη φορά μετά τις απαραίτητες εργασίες – χωρίς όμως ακόμα να μπορεί να εκτεθεί το επάνω μέρος του κορμού και τα φτερά. Η πρώτη επίσημη έκθεσή του στο μουσείο θα γίνει το 1884.

Φωτο: "Η Νίκη αποθηκεύεται τμηματικά" archaiologia.gr

Τον Αύγουστο του 1939 η Νίκη μεταφέρθηκε με μεγάλη δυσκολία με μια ξύλινη ράμπα, ώστε να απομακρυνθεί, όπως και όλα τα πολύτιμα εκθέματα του Μουσείου, σε ασφαλέστερη τοποθεσία λόγω του πολέμου και φυλάχτηκε μαζί με την "Αφροδίτη της Μήλου" και τους "Σκλάβους" του Μιχαήλ Αγγέλου στο Château de Valençay.

Φωτο: "Μεταφορά της Νίκης στο Chateau de Valancay"

Φωτο: thetoc.gr & voria.gr
Φωτο: "Η Νίκη επιστρέφει το 1945" dailymail.co.uk

                                                        Παρακολουθείστε εδώ όλη την εκπομπή της Μηχανής του Χρόνου με τίτλο: "Κλεμμένη Ελλάδα"