Historic

KΑΒΕΙΡΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ

Σαμοθράκη γη της Μεγάλης Μητέρας, γη των Μεγάλων Θεών, γη των Καβειρίων Μυστηρίων 

Τα Καβείρια Μυστήρια είναι τα μόνα μυστήρια που χαρακτηρίζονται για την οικουμενικότητα και τον πανανθωπισμό τους, αφού όλοι ανεξαιρέτως γυναίκες και άνδρες ανεξαρτήτου τάξης ή εθνικότητας, δούλοι, αλλοεθνείς, και αλλόπιστοι ήταν δεκτοί, ενώ θεμελιώδης σκοπός των Mυστηρίων αυτών ήταν η ηθικοποίηση των ανθρώπων με απώτερο σκοπό την ανέλιξή τους ως ανθρώπινα όντα. Μόνος περιορισμός η μη διάπραξη από τους υποψήφιους μυούμενους ανόσιων πράξεων. Με τη μύηση τους αναλάμβαναν ηθικές και κοινωνικές υποχρεώσεις και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης λέει ότι "οι μυούμενοι εγίνοντο ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και κατά πάντα καλύτεροι". Θεωρεί δε τους πρώτους κατοίκους της Σαμοθράκης αυτόχθονες και τους ονομάζει Κάβειρους, οι οποίοι λάτρευαν λέει κάποιες μυστηριώδεις θεότητες.

Φωτο: "Διόδωρος ο Σικελιώτης. Αρχαίος Έλληνας Συγγραφέας (80 π.Χ.-20 π.Χ.)

Ο Ηρόδοτος τους θεωρεί Πελασγούς και αναφέρει ότι αυτοί ίδρυσαν πρώτοι τα μυστήρια. Λέει μάλιστα: "Αυτά και πολλά άλλα τα οποία εγώ θα υπομνήσω παρέλαβαν οι Έλληνες παρά των Αιγυπτίων, ότι δε τα αγάλματα του Ερμού έχουν τα αιδοία ορθά, τούτο δεν το έμαθον παρά των Αιγυπτίων, αλλά παρά των Πελασγών μεν το έμαθον πρώτοι εξ όλων των Ελλήνων οι Αθηναίοι, παρά τούτων δε οι άλλοι Έλληνες. Κατά την εποχήν δε, καθ' ην ήδη οι Αθηναίοι ελογίζοντο μεταξύ των Ελλήνων, μετώκησαν εις την Αττικήν ως σύνοικοι οι Πελασγοί, και έκτοτε ήρχισαν να θεωρούνται ως Έλληνες. Εκείνος δε, ο οποίος έχει μυηθή εις τα Μυστήρια των Καβείρων, τα οποία επιτελούν οι Σαμοθράκες παραλαβόντες παρά των Πελασγών, αυτός θα καταλάβει τι θέλω να είπω με τα λόγια μου. Διότι την Σαμοθράκην κατώκουν προηγουμένως αυτοί οι Πελασγοί, οι οποίοι έγιναν σύνοικοι με τους Αθηναίους, παρ' αυτών δε παρέλαβον τα Μυστήρια οι Σαμοθράκες. Περί τούτου παραδίδεται κάποιος Ιερός Λόγος, ο οποίος αποκαλύπτεται εις τα εν Σαμοθράκη Μυστήρια."

" Αυτά και πολλά άλλα τα οποία θα...ότι τον Ιθυφαλλικό  Ερμή (με όρθιο δηλαδή το γεννητικό του μόριο), τον έμαθαν στους Αθηναίους οι Σαμόθρακες Πελασγοί, που πήγαν και συγκατοίκησαν μαζί τους στην Αττική και ότι αυτή η παράσταση του θεού Ερμή είχε κάποια ιερή εξήγηση που παρισταίνεται στα Μυστήρια της Σαμοθράκης".

Αντίθετα, ο Στησίμβροτος από την Θάσο και άλλοι υποστηρίζουν ότι τα Καβείρια Μυστήρια εισήχθησαν στην Ελλάδα από την Μικρά Ασία και ότι είναι μάλλον Φρυγικής ή Φοινικικής προέλευσης. Ο Όμηρος δε αναφέρεται στην Σαμοθράκη με το επίθετο "Ζαθέη", δηλαδή Σεπτή και Αγιότατη και επίσης την ονομάζει Ιερά Χώρα. "Ζαθέη Σαμοθράκη ένθα και όργια φρικτά Θεών άρρητα βροτοΐσιν". (Σεπτή και αγιωτάτη Σαμοθράκη όπου τελετές που προκαλούν ρίγος φόβου, γίνονται για χάρη των Θεών, οι όποιες είναι απόρρητες στους κοινούς θνητούς).

Ο Σωκράτης έλεγε στους Αθηναίους: «… να τιμούν περισσότερο τους Κάβειρους ή Κορύβαντες, γιατί είναι όντα πολύ σημαντικότερα από ότι νομίζετο», ενώ στον στον Κρίτωνα λέει ότι οι εορτές προς τιμήν των είχαν οργιαστικό χαρακτήρα, υπογραμμίζοντας την ιερή έκσταση των μυστών.

Τα Καβείρια Μυστήρια δίνουν στη Σαμοθράκη χρονικά το προβάδισμα στην εδραίωση του αρχαίου Ελληνικού Μυστικισμού.

Φωτο: "Ηρόδοτος, ο πατέρας της ιστορίας. (485 π.Χ.- 425 π.Χ.)

 Καβείρια και Μυθολογία

Σύμφωνα με τη μυθολογία, το Ναό των Μεγάλων Θεών στη Σαμοθράκη ίδρυσαν ο Δάρδανος και ο Ιασίων, γιοι του Δία και της κόρης του βασιλιά της Αρκαδίας (ή κατ’ άλλους του Άτλαντα) Ηλέκτρας, οι οποίοι αναγκάστηκαν μετά από ένα τρομερό κατακλυσμό στην Αρκαδία, να φύγουν από τη χώρα τους μαζί με άλλους Αρκάδες και να καταφύγουν στη Σαμοθράκη.  Για αυτόν τον λόγο η Σαμοθράκη ονομαζόταν αρχικά Δαρδανία ή Ηλεκτρίς. Ειδικότερα λέγεται ότι ο Ιασίων, ο οποίος υπήρξε και εραστής της θεάς Δήμητρας, ήταν αυτός που με συμβουλή της ίδρυσε τα Καβείρια Μυστήρια στην Σαμοθράκη, έγινε μάλιστα και ο πρώτος ιερέας τους. Κεραυνοβολήθηκε αργότερα όμως από το Δία, επειδή περιήλθε σε ερωτική σμίξη με την αδελφή του. Ο Δάρδανος τότε περίλυπος για το χαμό του αδελφού του πέρασε απέναντι στην Μικρασιατική ακτή, όπου έμελλε να γίνει ο μυθολογικός πρόγονος των Τρώων. Λέγεται μάλιστα ότι αυτός μετέφερε εκεί στην Τροία και τα Μυστήρια των Μεγάλων Θεών κι επομένως ότι αυτά δεν εισήχθησαν από την Φρυγία στην Ελλάδα όπως υποστηρίζουν μερικοί, αλλά το εντελώς αντίθετο. Ο Αθηνίωνας (συγγραφέας του 1ου αιώνα μ.Χ.) αναφέρει τον Δάρδανο και τον Ιασίωνα σαν Καβείρους.

Ετυμολογία της λέξης

Τα Καβείρια Μυστήρια ήταν οι θρησκευτικές τελετές που γινόντουσαν προς τιμή των Καβείρων.“Για τους θεούς που τιμώνται στη Σαμοθράκη πολλοί έχουν πει ότι είναι οι ίδιοι οι Κάβειροι αλλά ούτε αυτοί που το είπαν αυτό, μπορούν να μας πουν ποιοι είναι οι Κάβειροι”. Στράβων (Γεωγρ., 7,a,1,51,1). “Και οι Κάβειροι μεγάλωσαν κρυφά με τα καμίνια του Ηφαίστου, μαθαίνοντας την τέχνη του σφυριού…..των ασπίδων σιδήρου….. που οι ίδιοι σφυρηλάτησαν στα αμόνια του Ηφαίστου.” Καλλίιμαχος (Αετία Αποσπ. 115).

Μερικοί ιστορικοί και φιλόλογοι αναφέρονται στη Βαβυλωνιακή, άλλοι στην Αιγυπτιακή και άλλοι στην Σημιτική προέλευση της λέξης "Κάβειροι". Μια και οι αυτοί ονομάζονταν από τους αρχαίους Έλληνες γενικά σαν "Μεγάλοι Θεοί", υποστηρίζεται η προέλευση της λέξης "Κάβειροι", με αυτό τον εννοιολογικό προσδιορισμό, από την σημιτική λέξη "Καμπιρείμ" (ενικός Καμπίρ και στα Αραβικά Κεμπίρ),. "Μεγάλοι" ή "Ισχυροί". Γκέμπερ επίσης στα Εβραϊκά σημαίνει "δυνατός" και ο γνωστός πληθυντικός Γκιμπορείμ ταυτίζεται με τους δυνατούς και ονομαστούς γίγαντες ή τιτάνες της Παλαιάς Διαθήκης (Γένεση, ΣΤ΄, 6). Σημειώνεται ακόμα ότι με το ίδιο όνομα καλούνται συχνά οι πλανήτες, εξ’ αιτίας των "ισχυρών" Πλανητικών Πνευμάτων που τους κυβερνούν.

Η πιο επικρατούσα φαίνεται όμως να είναι η ελληνοκεντρική ετυμολογική ερμηνεία από το ρήμα καίω (καίειν – ΚαFειροι), αφού είχαν σχέση με τη φωτιά και ήταν έτσι οι «Καίοντες» ή οι «Ισχυροί μέσω της φωτιάς». Δίνεται και μια άλλη ερμηνεία από το μόριο “καβ” (κάβος, καβούρι, καβούκι) που υποδηλώνει κάτι σκληρό και τη λέξη "ιερός”. Σε σχέση με την τελευταία ερμηνεία, πρέπει να αναφέρουμε ότι στη Λήμνο, το νησί του Ηφαίστου, που θεωρείται από μερικούς σαν ο πατέρας των Καβείρων, τους ονόμαζαν και "καρκίνους", δηλαδή "καβούρια", μια παρομοίωση, όπως υποστηρίζεται, από τις δαγκάνες του καβουριού που μοιάζουν με τις "δαγκάνες" τις λαβίδας που αυτοί χρησιμοποιούσαν σαν σιδηρουργοί.

Οι Λήμνιοι επίσης πίστευαν ότι ο Κάβειρος ήταν ο πρώτος άνθρωπος της γης, τον οποίο γέννησε η θεά Λήμνος με "οργιασμούς'". Και εδώ συνδιάζεται η αναφορά  του εκκλησιαστικού συγγραφέα Ιππόλυτου (2ος αι. μ.Χ.): "...οι Σαμόθρακες ονομάζουν τον τιμώμενο από αυτούς στα μυστήρια Αδάμα, τον πρώτο άνθρωπο και υπάρχουν στο ιερόν της Σαμοθράκης δυο ιθυφαλλικά αγάλματα γυμνών ανθρώπων με τα χέρια τεταμένα προς τον ουρανό, όπως είναι και το άγαλμα του Ερμή στη Κυλλήνη. Τα αγάλματα αυτά είναι εικόνες του αρχανθρώπου και του αναγεννόμενου πνευματικού ανθρώπου, ο οποίος είναι κατά πάντα ομοούσιος προς εκείνον τον άνθρωπο".

Φωτο: "Ήφαιστος ο θεός της φωτιάς" ellinikoarxeio.com

Ο Στράβωνας αναφέρει την άποψη Δημήτριου του Σκήψιου ότι το όνομά τους προέρχεται από το όρος Κάβειρος της Βερεκυντίας, μιας περιοχής της Φρυγίας, όπου υπάρχει και η πόλη Καβειρία. Οι Κάβειροι ως μεταλλουργοί συνδέονται με τα βουνά και τα ορυχεία κι επομένως με τη Μεγάλη Μητέρα Θεά, Ρέα ή Κυβέλη, Θεά των Ορέων και των Σπηλαίων που λατρευόταν στους ιερούς βράχους και στην οποία ήταν αφιερωμένες οι σημαντικότερες βουνοκορφές, από τα σπλάχνα της οποίας αφαιρούσαν τα μέταλλα. Παρουσιάζονται έτσι σαν "υπηρέτες" και όργανα της Μεγάλης Μητέρας και υπάρχουν όχι μόνον στην ακολουθία της, αλλά και μέσα στο σώμα της. Αξίζει να σημειώσουμε ότι η Κυβέλη στη Μικρά Ασία δεν είχε το χαρακτήρα που είχε η Γαία και η Δήμητρα στην Ελλάδα, δεν ήταν δηλαδή η θεά των καλλιεργημένων αγρών και των γονίμων κοιλάδων, αλλά η βασίλισσα της άγριας φύσης, γνωστή ως Ορεστέρα Θεά.

Ποιοι και πόσοι ήταν οι Κάβειροι

Σύμφωνα με τον Στράβωνα, ο Δημήτριος ο Σκήψιος αναφέρει στην ακολουθία της Μεγάλης Μητέρας ότι ανήκαν και οι Κουρήτες και οι Κορύβαντες, τους οποίους ταυτίζει μεταξύ τους. Οι Κουρήτες ήσαν νεαροί άντρες ιερείς στα μυστήρια της Ρέας Κυβέλης στην Κρήτη, και στην κλασσική μυθολογία δαίμονες (ειδήμονες) ή ημίθεοι στους οποίους η Κυβέλη εμπιστεύτηκε το νήπιο Δία. Αυτοί αναφέρονται να χορεύουν και να κτυπούν με θόρυβο τις ασπίδες τους με τα σπαθιά ή τα δόρατά τους για να αποκρύψουν από τον Κρόνο τα κλάματα του νεογέννητου Δία. Η μύηση στους ναούς τους στην Κρήτη ήταν εξαιρετικά σκληρή και διαρκούσε ένα σεληνιακό μήνα, στη διάρκεια του οποίου ο μυούμενος αφηνόταν μόνος του σε μια κρύπτη και υφίστατο τις πιο αυστηρές δοκιμασίες. Λέγεται ότι ο Πυθαγόρας υποβλήθηκε επιτυχώς σε αυτή τη μύηση.

Φωτο: "Οι Κουρήτες χορεύουν, ενώ ο μικρός Δίας θηλάζει την αίγα Αμάλθεια. Η γυναίκα που κάθεται αριστερά είναι πιθανόν η Νέμεση. Μαρμάρινο ανάγλυφο, τμήμα βάσης, περίπου 160 μ.Χ. Museum Capitolini, Ρώμη" seriusanews.blogspot.com

Οι Κορύβαντες από τη μεριά τους ήταν ιερείς του Άττυ, του νέου που αγάπησε η θεά Κυβέλη, και στις οργιαστικές τελετές τους περπατούσαν πηδηχτά ή χορευτικά, κτυπώντας τα κεφάλια τους, οδηγούμενοι σε θρησκευτική μανία. Οι ιεροί αυτοί χοροί (τελετές συνοδευόμενους "με οχλαγωγία και θόρυβο και κύμβαλα και ταμπούρλα και όπλα και επίσης με αυλό και καταβοή), σχετίζονταν πάντα με τις τελετές της Μεγάλης Μητέρας. Κουρήτες και Κορύβαντες ταυτίζονται επίσης από πολλούς, με τους Κρητικούς σιδηρουργούς Ιδαίους Δακτύλους, που λέγεται ότι ήσαν οι πρώτοι που ανακάλυψαν και επεξεργάστηκαν τον χαλκό και τον σίδηρο και εισήγαγαν το ρυθμό και τη μουσική στην Ελλάδα, και τους Τελχνίνες, τους περίφημους μεταλλουργούς και σιδηρουργούς της Ρόδου, που σύμφωνα με την παράδοση πρόβαλε ξαφνικά από τη θάλασσα, μετά από μια προηγούμενη βύθισή του σε αυτήν. Στους Κορυβαντες αποδίδει η παράδοση και την κατασκευή των Κυκλώπειων Τειχών στην Παλιάπολη πάνω από το Ιερό των Μεγάλων Θεών.

Φωτο: "Κυκλώπεια Τείχη Παλιάπολης" Ιωάννα Μαλτέζου

Τελικά όλοι οι παραπάνω ταυτίζονται με τους Κάβειρους (Στράβων, «Γεωγραφικά» 7.50, 10.3.15 , 10.3.19, 10.3.7.1 και 10.3.9). Για αυτό η Σαμοθράκη και η Ρόδος ή οι Κάβειροι και οι Τελχίνες συνδέονται επίσης με τους μύθους του Κατακλυσμού.

Όσον αφορά στη γενεαλογία και τον αριθμό των Καβείρων, οι αρχαίες αναφορές διίστανται (γίνονται αναφορές σε έναν, δύο, τρεις, τέσσερες ή επτά). Ο Αθηνίωνας αναφέρει δύο μόνον Καβείρους, τον Ιασίωνα και τον Δάρδανο. Τα "Διονυσιακά" του Νόννου αναφέρουν αντ’ αυτών τον Άλκηνα "Δυνατό" και τον Ευρυμέδοντα "Μεγάλο Εφευρέτη", παιδιά της Θρακιώτισας Καβειρούς.. Όπου τώρα οι Κάβειροι αναφέρονται σα μια δυάδα, αυτοί ταυτίζονται πάντα με τους Διόσκουρους, τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη εσωτερικά (τα ονόματά τους που έχουν μεγάλη σχέση με τη φωτιά και το φως) κι εξωτερικά με τον Δία και το Βάκχο. Άλλοι πάλι αναφέρουν τρεις Καβείρους, τον (την) Αξίερο, την Αξιόκερσα και τον Αξιόκερσο. Το πρόθεμα "άξιος" σήμαινε "άγιος".

Φωμ: "Μαρμάρινο μνημείο όπου εικονίζονται οι Κάβειροι. Στις τρείς όψεις ο Αξιόκερσος, η Αξιόκερσα και ο Κάσμιλος. Στη βάση τους όμως υπάρχει αντιστοιχία με τους Ολύμπιους Απόλλωνα, Αφροδίτη και Έρωτα" Βατικανό.iolaos-lapisphilosophorum.net

  Ο πρώτος μπορεί να ετυμολογηθεί από το "Άξιος" + "Ιερός", ενώ τα ονόματα των άλλων δυο είναι προελληνικής προέλευσης. Η Αξίερος ταυτίζεται με τη Δήμητρα και πριν απ’ αυτήν με τη Μεγάλη Μητέρα (Γαία, Ρέα ή Κυβέλη), διότι όπως λέει ένας Ορφικός Ύμνος “η θεά που ήταν Ρέα, όταν γέννησε τον Δία έγινε Δήμητρα”. Αντίστοιχα η Αξιόκερσα ταυτίζεται με την Κόρη-ΠερσεφόνηΕκάτη) και ο Αξιόκερσος με τον Πλούτωνα ή το Διόνυσο. Ο συγγραφέας Μνασέας ο Περσεύς αναφέρει ότι οι Κάβειροι ήταν τέσσερις: "Μυούνται δε εν Σαμοθρακη τοις Καβείροις, ων Μνασέας φησί και τα ονόματα τεσσάρες δε εισί τον αριθμόν, Αξίερος, Αξιόκερσα, Αξίερος μεν στι η Δημήτηρ, Αξιόκερσα δε Περσεφόνη, Αξιόκερσος δε ο Άδης, ο τέταρτος δε προστιθέμενος Κάσμιλος, ο Ερμής εστίν, ως ιστορεί ο Διονυσόδωρος"

 Οι Κάβειροι, σε στενή πάντα σύνδεση με τη Δήμητρα, εφεύραν επίσης τα σφυρηλατημένα γεωργικά εργαλεία (άροτρο, δρεπάνι), πράγμα που όπως λέγεται χαροποίησε ιδιαίτερα τη Δήμητρα η οποία έβαλε τότε τον σύζυγό της Ιασίωνα να καθιερώσει προς τιμή τους τα Καβείρια Μυστήρια στη Σαμοθράκη και τον έχρισε και σαν πρώτο ιερέα αυτής της νέας λατρείας.

Φωτο: "Δήμητρα της Κνίδου.Άγαλμα της ελληνιστικής περιόδου 4ος αι. π.Χ. Βρετανικό Μουσείο" theoi.com

 Σε αυτούς τους τρεις Καβείρους προστέθηκε αργότερα (σύμφωνα με τον Διονυσόδωρο) και ένας τέταρτος, ο Κάδμιλος Καδμίλος ή Κασμίλος ή Κάσμιλος), ο οποίος ταυτίζεται με τον Ερμή (ή ακόμα με τον Διόνυσο και τον Έρωτα). Λέγεται ότι τη λατρεία του καθιέρωσε ο Κάδμος, απ’ όπου και η ετυμολογική σχέση των ονομάτων τους. Ο Κάδμος ήταν ο σύζυγος της αδελφής του Δαρδάνου και του Ιασίωνα, Αρμονίας, της οποία κόρη ήταν η Σεμέλη, η μητέρα του Ιάκχου των Ελευσινίων Μυστηρίων. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τους Καβείρους τους έφερε γενικά ο Κάδμος από την Φοινίκη ή από την Αίγυπτο, από την Μέμφιδα και μετά την Τύρο, όπου αυτός έζησε.

Φωτο: "Ερμής του Πραξιτέλη. Κρατάει τον Διόνυσο παιδί" 311 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Dennis Jarvis. Wikipedia.com
Φωτο: "Πήλινο ειδώλιο του Έρωτα" Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης. Από το βιβλίο "Σαμοθράκη Μικρός Πολιτισμικός Οδηγός"

Με την κατάληξη αυτή καταλήγει να δημιουργηθεί μια ισορροπημένη τετράδα («σταυρός» ή «τετράγωνο») από δύο θηλυκές και δύο αρσενικές θεότητες.

Οι αρσενικές (Ερμής και Άδης-Πλούτωνας ή ακόμα και ο Διόνυσος) μπορούν να θεωρηθούν σαν οι σύζυγοι ή τα πολικά αντίθετα των θηλυκών (Δήμητρας και Περσεφόνης-Κόρης). Η Μεγάλη Μητέρα (Αξίερος), που ονομαζόταν επίσης Ηλέκτρα (Φωτεινή, Λαμπρή, Στρατηγίτιδα και Ηγέτιδα) και απεικονιζόταν στα νομίσματα της Σαμοθράκης ανάμεσα σε δυο λιοντάρια, και ο σύζυγός της Κάδμιλος, με την μορφή ενός ιθυφαλλικού θεού Ερμή ή Ουρανός, είχαν τα ίδια ιερά σύμβολα – συνήθως τον κριό, σαν γονιμοποιό δύναμη και το κηρύκειο με τα δυο φίδια, τα οποία βρέθηκαν χαραγμένα σε νομίσματα και σε επιγραφές του Ναού. Τα δύο φίδια συμβόλιζαν τα δύο κοσμικά πνεύματα, τους Καβείρους, που τους αναπαριστούσαν σαν δύο δίδυμους αδελφούς, ιθυφαλλικούς και γυμνούς.

Φωτο: "Μαρμάρινη πλάκα που μάλλον έχει μεταφερθει από την Παλιάπολη, στολίζει την βρύση Καμάρα στη Χώρα. Αναπαριστά το σήμα των Καβείρων με τα δύο πλεγμένα φίδια" samothraki.com
Φωτο: "Ημίδραχμο με Σφίγγα. Η Σφίγγα θυμίζει με το στόμα της κλειστό τον κώδικα σιωπής των Μυστηρίων.Tην περίοδο αυτή κόβει η Σαμοθράκη το δικό της νόμισμα. Το πίσω τετράγωνο αντιπροσωπεύει το γράμμα (Θ) ως δηλωτικό των Μεγάλων Θεών.Σαμοθράκη 500-475 π.Χ." coinarchives.com & nausinous.com
Φωτο: "Ημίδραχμο με Σφίγγα και Λιοντάρι σε τετράγωνο πλαίσιο. Σαμοθράκη 500-465 π.Χ." coinarchives.com

Φωτο: "Νόμισμα Σαμοθράκης όπου εικονίζονται οι Μεγάλοι Θεοί" nausinous.com

 Η ταύτιση αυτή των απρόσωπων γενικά Μεγάλων Θεών με τους περισσότερους θεούς του Ελληνικού Πανθέου, δείχνει το πολυποίκιλο εύρος των δυνάμεων που αυτοί εκπροσωπούν (π.χ. Κοσμικό, Αιθερικό, Γήινο πυρ και Ζωτική Θερμότητα και Γονιμότητα), έχοντας συγχρόνως μια ανώτερη και μια κατώτερη όψη (νάνοι-στοιχειά ή γίγαντες και κοσμικές αρχές) ή όπως επισημαίνει ο Γιουνγκ «αυτοί αγωνίζονται αιωνίως από τα βάθη προς τα ύψη και συνεπώς βρίσκονται πάντα να είναι αμφότερα από κάτω και από πάνω…”

Ο Φερεκύδης αναφέρει σαν μητέρα των Καβείρων (με πατέρα τον Ήφαιστο) την Καβείρη ή Καβειρώ, κόρη τώρα του θαλάσσιου θεού Πρωτέα και της Αγχινόης. Ο Ήφαιστος απέκτησε με την Καβειρώ τρία αγόρια, τους Κάβειρους, και τρία κορίτσια, τις Καβειρίδες, για κάθε μια τριάδα των οποίων υπήρχαν ξεχωριστά ιερά. Έτσι η γενεαλογία αυτή του Ηφαίστου, μαζί με τον ίδιο, περιλαμβάνει συνολικά 7 Καβείρους. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή του Ακουσίλαου του Αργείου αυτός απέκτησε με την Καβειρώ μόνον ένα παιδί, τον Κάδμιλο, ο οποίος γέννησε στη συνέχεια τους άλλους τρεις Κάβειρους και τις τρεις Καβειρίδες.(Ακουσιλάου του Αργείου, Γενεαλογία, στο Muller, MH6, I, 100-104, IV 624). Και από αυτή την άποψη οι Κάβειροι είναι πάλι (μαζί με τον Ήφαιστο) επτά. Αν και τα ονόματά τους θεωρούνται συνήθως μυστικά και απόρρητα και αυτοί αναφέρονται μόνον συλλογικά σαν «Μεγάλοι Θεοί», ή «Άνακτες».

Φωτο: "Η Θόλος της Αρσινόης Β΄" 288-270 π.Χ. Λεπτομέρεια εξωτερικής όψης θωρακίου. Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης.

Που αλλού λατρεύονταν

Οι περιοχές που από ιστορικές πηγές γίνονται αναφορές ότι μεταφέρθηκε η λατρεία των Καβειρίων Μυστηρίων και υπήρχαν ιερά τους είναι η Λήμνος, η Θάσος, η Ίμβρος, η Σύρος, η Πάρος, η Χίος, η Δήλος, η Κέρκυρα, η Μικρά Ασία, η Μακεδονία, η Όλυνθος, οι Σέρρες, η Άμφισσα, η Θήβα, η Ανθηδόνα, η Πέργαμος. Εκτός Ελλάδας επίσης η Φρυγία, η Τρωάδα, η Φοινίκη, η Μέμφιδα της Αιγύπτου, η Σικελία και η Ρώμη.

Το Ιερατείο

Το Ιερατείο στα Καβείρια Μυστήρια της Σαμοθράκης ήταν όπως και των Ελευσίνιων πολυπληθές. Διακρίνονταν από τον εξομολογητή "ιερέα" Κόης ή Κοίης, τους Ανακτοτελεστές, τους Δικαστές "ιερείς", που αυτοί αποφάσιζαν ποιοι και ποιες θα μυηθούν, την Λουτροφόρο "ιέρεια", που μεριμνούσε για την ψυχική κάθαρση των υποψήφιων. Οι ιδιότητες των ιερέωέν ήταν κληρονομικό δικαίωμα.

Η Μύηση

Δεν γνωρίζουμε το τι ακριβώς γινόταν στις τελετές γιατί οι μυημένοι τις τελούσαν μυστικά και δεν μιλούσαν γι’αυτές ποτέ και γιατί τους υποχρέωναν σε όρκο ισόβιας μη αποκάλυψης, υπήρχαν μάλιστα πολύ αυστηρές κυρώσεις σε όσους αποκάλυπταν τα μυστικά με την ποινή του θανάτου!  

Ο Πλούταρχος γράφει για τις απόρρητες πληροφορίες που γνώριζε αλλά δεν μπορούσε να αποκαλύψει: "Οποίοι τινές είναι οι Κάβειροι και όποια τινά μυστήρια τελούν εις την Μητέρα Ρέαν, θα ζητήσω συγγνώμη από τους φιλομαθείς διά την σιωπήν μου αυτήν. Οποία δε η παρακαταθήκη και τα εις αυτήν τελούμενα, δεν μοι επιτρέπεται να γράψω". (Ποιοί είναι οι Κάβειροι και ποια τα Μυστήριά τους που κάνουν προς την Μητέρα Ρέα, θα ζητήσω συγνώμη από τους φιλομαθείς για αυτή μου την σιωπή. Για την παρακαταθήκη που έχω για αυτά που γίνονται, δεν μου επιτρεπεται να γράψω)

Ο Πίνδαρος αναφέρει για τους μυημένους στα Μυστήρια των Καβείρων: "Ευτυχής εκείνος ο οποίος αφού είδε αυτό το θέαμα, κατέρχεται στα βάθη της Γης. Γνωρίζει το τέλος της ζωής, γνωρίζει την Θεία πηγή".

Η μύηση γινόταν όταν η ομάδα ή το άτομο αποφάσιζε να παρουσιαστεί στους Θεούς. Λέγεται ότι όσοι μυούνταν στα μυστήρια των Καβείρων εκτός της εξέλιξής των ως ανθρώπινα όντα, αποκτούσαν και την δύναμη να αποφεύγουν τους κινδύνους, να πετυχαίνουν στις πιο αβέβαιες προσπάθειες και να νικούν τους εχθρούς. Αν ήταν ανήλικοι, τους υποχρέωναν να παρουσιάσουν και τον κηδεμόνα τους για να βεβαιώσει αυτός πως είχαν καλή διαγωγή και για να εγγυηθεί για αυτούς στο μέλλον. Η συμμετοχή στα μυστήρια δεν ήταν αναγκαστική για όσους πήγαιναν στο ιερό των Μεγάλων Θεών, όπως συνέβαινε στην Ελευσίνα. Το ιερό ήταν ανοιχτό στον καθένα για τη λατρεία των Θεών, σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις.

Μπροστά στο άβατο του Ιερού όμως υπήρχε η επιγραφή, που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη και που απαγόρευε με λιτό αλλά απόλυτο τρόπο, την είσοδο με την φράση "Αμύητον Μη Εισιέναι". Αργότερα με την προσέλευση και των Ρωμαίων στα Μυστήρια προστέθηκε επιγραφή και στα λατινικά.

Φωτο: "Μαρμάρινη στήλη με λατινική και ελληνική γραφή που απογορεύει την είσοδο στο άδυτο του Ανακτόρου" Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης. Από το βιβλίο "Σαμοθράκη Μικρός Πολιτιστικός Οδηγός"

Εικάζεται ακόμη ότι τα Καβείρια Μυστήρια σχετίζονταν με τη λατρεία των Ιερών Πυρών, των πιο απόκρυφων δηλαδή δυνάμεων της φύσης, τα οποία, όπως λέει ο μύθος, σχηματίστηκαν σε επτά μέρη της (Ηλεκτρίς) Σαμοθράκης. Η εντύπωση που δημιουργείται στους ερευνητές από την συστηματική μελέτη της έγκυρης βιβλιογραφίας και των ευρημάτων, είναι ότι στα Καβείρια Μυστήρια γινόταν κατανοητή στον μυούμενο, η "θέση" του κάθε ανθρώπου στον αέναο κύκλο της ζωής και του θανάτου στην φύση και τον απελευθέρωνε από τις πρωτόγονες αντιλήψεις και του προσέδιδαν μια ανώτερη ανέλιξη ως ον.

Τα Καβείρια και τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν τα πιο διάσημα στην αρχαία Ελλάδα και είναι δύσκολο να πούμε ποιο τύχανε του μεγαλύτερου σεβασμού. Τα Καβείρια Μυστήρια της Σαμοθράκης, επισημαίνει η Μπλαβάτσκυ, ήταν "επιστημονικότερα και φιλοσοφικότερα", ενώ τα Ελευσίνια ήταν περισσότερο  "μυστικιστικού και θρησκευτικού χαρακτήρα". H μύηση μπορούσε να γίνει σε οποιαδήποτε εποχή του έτους, αλλά κυρίως από τον Απρίλη ως τον Σεπτέμβρη. Δεν ήταν απαραίτητο να συμπέσει με κάποιες ετήσιες εορταστικές εκδηλώσεις. Ο αρχαιολόγος Lehmann που ήταν επί χρόνια επικεφαλής της Αμερικανικής αρχαιολογικής αποστολής στην Σαμοθράκη, αποτολμά σε ένα σύγγραμμα του να αναφέρει ότι πιστεύει πως οι τελετές είναι πολύ πιθανόν να γίνονταν τον Ιούλιο. Η διάρκεια της μύησης ήταν εννιά μέρες κατά τις όποιες κάθε πόλη από τη Θράκη, τα νησιά, τα Μικρασιατικά παράλια, την Μακεδονία κ.α., έστελνε τους δικούς της πρεσβευτές. Πρεσβευτή έστελνε ακόμα και η πόλη της Σαμοθράκης και αυτό αποδεικνύει ότι το Ιερό δεν θεωρούνταν ότι ανήκε μόνο στο νησί, αλλά πως ήταν Ιερό Κέντρο όλου του τότε αρχαίου κόσμου.

Φωτο: "Συστοιχία με Λιοντάρια αφιερωμένα στον θεό Απόλλωνα". Δήλος. discovergreece.com

Σε αυτή τη χρονική διάρκεια έσβηναν όλα τα φώτα στο νησί και πένθος απλωνόταν παντού. Νηστεία και θρήνος ως εκδηλώσεις του πένθους μέχρι να έρθει το καινούριο φως από το ιερό νησί της Δήλου.Το φως το έφερναν με πλοίο. Αν το πλοίο έρχονταν νωρίτερα περιφερόταν ανοιχτά του νησιού. Όταν έφτανε η στιγμή το πλοίο έμπαινε στο λιμάνι, οι άνθρωποι έπαιρναν το φως πιστεύοντας ότι έτσι καθαρμένοι από κάθε κακό, έμπαιναν σε μια καινούρια ζωή και ότι αναγεννιόντουσαν κάνοντας μια νέα αρχή. Μια άγνωστη προελληνική γλώσσα εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται στα Μυστήρια ως lingua sacra,ως μυστική γλώσσα. Στο τέλος της νηστείας που συνόδευε τις ημέρες των Μυστηρίων και μετά την μύηση, διοργνώνονταν συμπόσια με πανηγηρικό χαρακτήρα σε χώρο που χρησιμοποιούνταν ως Εστιατόρια, δίπλα ακριβώς στον χώρο της μύησης, όπου η κατανάλωση άφθονου κρασιού φαίνεται ότι ήταν πανάρχαια συνήθεια στις ιεροτελεστίες της Σαμοθράκης.

Τα Καβείρια Μυστήρια, περιελάμβαναν τρία βασικά στάδια: της Κάθαρσης, Μύησης και Εποπτείας. Ειδικότερα χωριζόταν σε επτά επιμέρους στάδια: του Καθαρμού, του Χρίσματος, της Περιβολής, του Ιερού Λόγου, του Ενθρονισμού, της Ιερογαμίας και της Εποπτείας.

Τα Μυστήρια ξεκινούσαν με το στάδιο της Κάθαρσης με την εξομολόγηση του υποψηφίου από τον Κόη, τον εξομολογητή ιερέα, ο οποίος τον δοκίμαζε ως προς την προηγούμενη διαγωγή του και είχε το αξίωμα να μπορεί να εξιλεώσει ακόμα και το φονιά που μετάνιωνε για την πράξη του «φονέα καθαίροντα». Ο Πλούταρχος διασώζει ένα διάλογο μεταξύ του εξομολογητή ιερέα Κόη και του υποψήφιου προς μύηση Σπαρτιάτη βασιλιά Λυσάνδρου. Όταν ο Κόης του ζήτησε να του πει το μεγαλύτερό του αμάρτημα, ο Λύσανδρος τον ρώτησε πονηρά αν αυτό ήθελε να το μάθει ο ίδιος ή οι Θεοί. Όταν ο ιερέας του απάντησε «...οι Θεοί», ο Λύσανδρος του είπε: "Φύγε τότε εσύ από δω και αν με ρωτήσουν οι Θεοί, θα τους το πω..."


Μετά την εξομολόγηση και την έγκριση του Κόη, γινόταν τη νύχτα η μύηση, υπό το φως πυρσών που κρατούσαν προχωρώντας οι υποψήφιοι. Ο δαυλός, εκτός από σύμβολο των Καβείρων, συμβόλιζε επίσης το εσωτερικό φως του Μύστη που διώχνει το σκοτάδι της άγνοιας. Στις ανασκαφές βρέθηκαν πολλές θέσεις για την τοποθέτηση των πυρσών καθώς επίσης λυχνάρια με χαραγμένο πάνω τους το γράμμα "Θ", ένα σύμβολο της Εκάτης και του Αστρικού Πυρός.

Στο στάδιο της Μύησης ο υποψήφιος ταυτίζεται με τον προστάτη Θεό και βιώνει ενεργητικά τα πάθη του, περνώντας μέσα από μια ιδιαίτερα σκληρή δοκιμασία, τη Διάβαση, η οποία καταλήγει στο συμβολικό και ψυχολογικό του θάνατο και στην μετέπειτα ανάστασή του, η οποία είχε σαν βασικό σκοπό το ξεπέρασμα του φόβου του θανάτου.

Ο πάσχων Θεός εδώ είναι ο Κάδμιλος, ο νεότερος των Καβείρων, με τον οποίο και ταυτίζεται ο υποψήφιος. Η πλήρης ιστορία του Κάδμιλου έχει πολλές ομοιότητες με αυτή του Διονύσου στα Ορφικά Μυστήρια και του Όσιρι στα Αιγυπτιακά Μυστήρια, καθώς επίσης και με την ιστορία του Μασονικού Διδασκάλου Χιράμ Αμπίφ, υπεύθυνου για το κτίσιμο του Ναού του Σολομώντα, ο οποίος σκοτώθηκε από τρεις κατώτερους τέκτονες.

Σύμφωνα με το μύθο οι τρεις πρώτοι Κάβειροι (Αξίερος, Αξιόκερσα και Αξιόκερσος) επιτέθηκαν στον μικρότερο αδελφό τους Κάδμιλο (που κατά μια άλλη εκδοχή όπως είπαμε είναι ο πατέρας τους) τον σκότωσαν και διαμέλισαν το σώμα του, το οποίο βρέθηκε αργότερα και ετάφη στους πρόποδες του Ολύμπου της Μικράς Ασίας. Όμως ο Κάδμιλος νίκησε τελικά το θάνατο και αναστήθηκε με τη βοήθεια του θεού Ερμή (σε άλλη εκδοχή με τη βοήθεια των αδελφών του) που τον άγγιξε με το κηρύκειό του.

Έτσι εικάζεται ότι τα Καβείρια Μυστήρια περιελάμβαναν τη συμβολική θυσία και ανάσταση του Κάδμιλου σε τρεις βαθμούς. Στον πρώτο γινόταν ο φόνος του Κάδμιλου από τα αδέλφια του. Στον δεύτερο ανακαλυπτόταν και θαβόταν το διαμελισμένο σώμα του και στον τρίτο γινόταν η ανάστασή του και η επακόλουθη σωτηρία του κόσμου. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς χαρακτηρίζει τα Καβείρια Μυστήρια σαν το μυστήριο του αδελφού που σκοτώνεται από τον αδελφό, αποτελώντας έτσι μια μεταφορά στον Φιλοσοφικό Θάνατο και την Ανάσταση. Ο αναστημένος Κάδμιλος νυμφεύεται στη συνέχεια την χαμένη Κόρη (Αξιόκερσα) και αυτός ο Ιερός Γάμος που αποτελεί το στάδιο της Ιερογαμίας αποτελεί και το Μεγάλο Μυστήριο.

Ακολουθούσε το στάδιο της Εποπτείας  με εμβάθυνση της διδασκαλίας από το Μύστη και μετά ο στολισμός και η Ενθρόνισή του. Στο τέλος του φορούσαν στο κεφάλι ένα στεφάνι από κλαδί ελιάς και μια πορφυρή ζώνη στη μέση, την οποία θα έφερε μαζί του στην υπόλοιπη ζωή του ώς ένδειξη της μυήσεώς του και η οποία θα τον προφύλαγε από τους κινδύνους, ιδίως τους θαλασσινούς. Χάρις σε αυτήν λέγεται ότι σώθηκε ο Οδυσσέας από την μανία των κυμάτων και ο Αγαμέμνονας ότι έτσι μπόρεσε να ελέγξει όλες τις επαναστάσεις των στρατευμάτων του κατά την διάρκεια του Τρωικού Πολέμου. Του περνούσαν επίσης στο χέρι ένα δακτυλίδι από τοπικό μαγνητίτη που συμβόλιζε τον δεσμό του πιστού με τη Μεγάλη Θεά. Μετά ακολουθούσε ο Ιερός Χορός των ιερέων γύρω από την Ιερή Πυρά και τους καθισμένους μυούμενους και τέλος γινόταν ένα συμπόσιο προς τιμήν του/των μυούμενων και

Ο Πλούταρχος αναφέρει σχετικά για την φάση της τελετής του Ενθρονισμού: "Καθάπερ ειώθασιν εν τω καλουμένω θρονισμώ καθίσαντες τους μυουμένους οι τελούντες κύκλω περιχορεύειν".

.

Mυηθείτε στα Καβείρια Μυστήρια

Ο εκκλησιαστικός πατέρας και συγγραφέας Ιππόλυτος μας δίνει το ακόλουθο χωρίο: "Ιδού το μέγα μυστικό των ιερέων της Σαμοθράκης που είναι οι φύλακες μιας λατρείας, ορισμένης, των Καβειρίων Μυστηρίων, μυστικό που δεν είναι επιτετραμμένο να αποκαλύψουν αλλά που το γνωρίζουν οι μυημένοι".

Παίρνουμε το θάρρος να τολμήσουμε ίσως για πρώτη φορά μετά από τόσους αιώνες να κάνουμε μια προσπάθεια νοερά με την φαντασία μας και να βρεθούμε εκεί στο Ιερό των Μεγάλων Θεών και να συμμετέχουμε και εμείς ως υποψήφιοι στη μύηση στα Μυστήρια των Καβείρων, αφού έτσι θα μπορέσουμε στο τέλος να γίνουμε "…ευσεβέστεροι, δικαιότεροι και πάντα καλύτεροι".

Ας ξεκινήσει επομένως η Μυσταγωγία.

 Είναι νύχτα και βρισκόμαστε καθισμένοι και σιωπηλοί στην παραλία της Παλιάπολης. Εννιά μέρες και εννιά νύχτες καμία φωτιά δεν έχει ανάψει στο νησί, είναι μια περίοδος καθαρμού και πένθους. Όλοι περιμένουμε την Ιερή Φλόγα που θα έρθει με πλοίο από τη Δήλο. Είναι η στιγμή που θα καταφθάσει ο Θείος Σπινθήρας του Πνεύματος από το νησί του Απόλλωνα και τότε είναι που μπορεί  ο άνθρωπος να επικοινωνήσει με τις ανώτερες όψεις του εαυτού του. Ο Ιεροφάντης ως εσωτερικός οδηγός του ανθρώπου, που τον καθοδηγεί για να περάσει τις καθαρτήριες δοκιμασίες, επικαλείται τις δυνάμεις των Καβείρων, τις δυνάμεις των εσωτερικών πυρών, ενώ εμείς επαναλαμβάνουμε ως χορωδία τα λόγια του.

Μακριά, στο βάθος του Θρακικού πελάγους, ένα μικρό φως μεγαλώνει πλησιάζοντας προς την ακτή. Η Ιερή Φλόγα στέλνει την αντανάκλαση της στην ήρεμη θάλασσα. Το πλοίο φθάνει απαλά στο λιμάνι και ο Ιεροφάντης παραλαμβάνει τη δάδα με το φως και μπαίνει επικεφαλής της πομπής που σχηματίζεται με προορισμό το Ιερό των Μεγάλων Θεών. Από αυτή τη δάδα θα ανάψει το φως του βωμού στο Ναό, αλλά και όλες οι εστίες των σπιτιών.

Φωτο: "Βάρκα φέρνει το φως" pxhere.com

Η πομπή προχωράει αργά και με τελετουργική χάρη. Μπροστά ο Ιεροφάντης κρατώντας τη δάδα, πίσω τον ακολουθούν οι ιερείς, λίγο πιο πίσω εμείς ως υποψήφιοι για την μύηση και τέλος το πλήθος των κατοίκων του νησιού. Καθώς πλησιάζουμε, όλοι περνάμε κάτω από τον επιβλητική Πύλη του Ήλιου που είναι η είσοδος από τα Κυκλώπεια Τείχη προς το Ιερό των Μεγάλων Θεών. Επιβλητική η μορφή του Ναού και των άλλων κτιρίων προβάλλει στο φως της πανσελήνου.

Φωτο: "O πυρσός μεταφέρει το φως" pastors.com
Φωτο: "Το πέρασμα από την Πύλη του Ήλιου" samothraki.com

Η είσοδός μας στο Ιερό των Μεγάλων Θεών πραγματοποιείται από το ανατολικό τμήμα στο πλακόστρωτο "Ιερό Κύκλο" και  με κατάνυξη και ένα έντονο αίσθημα δέους γινόμαστε δέκτες της Praefationem Sacrorum (τον πρόλογο της τελετής).

Φωτο: "Ιερός Κύκλος" Sactuary of Samothrace in 3D.Bonna Wescoat
Φωτο: samothraki.com

Η πομπή τώρα συνεχίζει αργά και σταματά πρώτα μπροστά στην Κρήνη της Νίκης. Είναι η ώρα για τη σωματική κάθαρση. Πίνουμε νερό και βρέχουμε τα χέρια και τα πρόσωπά μας. Μετά οι ιερείς μας οδηγούν μπροστά από ένα στρογγυλό βάθρο με σκέπαστρο ένα ξύλινο κάλυμμα.

Φωτο: "Η Κρήνη της Νίκης στο βάθος" Sactuary of Samothrace in 3D. Gonna Wescoat.National Geographic
Φωτο: "Κρήνη της Νίκης" samothraki.com

Ο ιεροφάντης ανασύρει το κινητό σκέπαστρο και στο βάθος του εμφανίζεται ο ιερός Λίθος, δίπλα στο Αρσινόειον. Στα χέρια μας τοποθετούν τώρα μια κούπα με αγιασμένο νερό και κάνει σπονδές προς το μέρος μας, ενώ επικαλείται τη βοήθεια των μεγάλων Θεών στη δύσκολη δοκιμασία που ξεκινά.

Φωτο: "Αρσινόειον" Sactuary of Samothrace in 3D.Βοnna Wescoat. National Geographic

Σε λίγο θα αρχίσει η προετοιμασία για τον πρώτο βαθμό μύησης έτσι μας οδηγούν σε ένα μικρό δωμάτιο στα νότια του Ανακτόρου. Εδώ θα  μας φορέσουν πρώτα τη μαύρη στολή που υποδηλώνει το σκοτάδι της άγνοιας που όλοι βρισκόμαστε πριν από την μύηση. Μετά μας δίνουν να κρατήσουμε από ένα ιερό λυχνάρι με τις τρεις οπές φωτιάς προς το παρόν σβηστές, με χαραγμένο επάνω του το αρχικό γράμμα "Θ" της λέξης Θεοί, σύμβολο της Εκάτης και του Αστρικού Πυρός. Ανάβοντας τα λυχνάρια μας από την μια πλευρά τους μόνο, προχωρούμε σιωπηλά και ρυθμικά στο Ανάκτορο από την ειδική πόρτα των υποψηφίων. Εκεί οδηγούμαστε στους Ανακτοτελεστές που καθισμένοι σε κυκλικούς πάγκους θα συμμετάσχουν στην τελετή και θα αποφασίσουν για το ποιοι μπορούν να μυηθούν. Μπροστά στην κεντρική είσοδο βρίσκεται το ξύλινο βάθρο όπου τελετουργικά ανεβαίνει και κάθεται ο κάθε υποψήφιος. Σε λίγο αρχίζουν γύρω μας κυκλικοί τελετουργικοί χοροί με ήχους μουσικής και μυστηριακών τραγουδιών. Μια γλυκιά ζάλη μας συνεπαίρνει και μας απελευθερώνει από οτιδήποτε αρνητικό και με έντονο το αίσθημα του σεβασμού και του δέους, ετοιμαζόμαστε για την επόμενη δοκιμασία.

Φωτο: "Ανάκτορον" samothraki.com

 Από μια ανηφορική δίοδο μας οδηγούν στη βόρεια αίθουσα όπου θα μας αποκαλυφθούν τα μυστικά σύμβολα που θα μας ερμηνεύσουν και θα ακολουθήσουν τελετουργικές αναπαραστάσεις. Ο μυσταγωγός μας μεταφέρει στον υπερβατικό κόσμο των πνευμάτων και των Θεών. Μας εξηγούν ότι η ψυχή μας ήταν πνεύμα που αποσπάσθηκε από τους Θεούς, αποσυντονίστηκε από την είσοδό της στην ύλη και αποπλανήθηκε. Για να ξαναβρεί τον δρόμο της και να ξαναπάρει τη θέση της, χρειάζεται μια νέα μεγάλη προσπάθεια. Βλέπουμε μπροστά μας σαν μια διαδικασία κάθαρσης να ξετυλίγεται το γνωστό μυητικό δράμα της αρπαγής της Αξιόκερσας – Περσεφόνης από τον  Αξιόκερσο-Άδη και την αναζήτησή της από την μητέρα της Αξίερο-Δήμητρα. Διδασκόμαστε να κατανοούμε τη βαθιά σημασία των συμβόλων του Πατέρα Ουρανού και της Μητέρας Γης, όπως και των Ιθυφαλλικών αναπαραστάσεων του Κάδμιλου-Ερμή.

Εδώ είναι η στιγμή που μας φορούν τον λευκό χιτώνα του μυημένου και μας παραδίδουν ένα ντοκουμέντο που αποδεικνύει την εγγραφή μας στον κατάλογο των μυστών που αργότερα θα χαραχθεί στις στήλες του κτιρίου. Τώρα μπορούμε να ανάψουμε το λυχνάρι μας και από την άλλη άκρη και τότε γινόμαστε υποψήφιοι στο δεύτερο βαθμό μύησης, την "Εποπτεία". Αφού ολοκληρώσουμε αυτή την διαδικασία, θα ανάψουμε και την κεντρική φλόγα του λυχναριού μας, έτσι ώστε οι τρεις κάθετες φλόγες να σχηματίζουν ένα "Ε" πάνω στο επίπεδο του λυχναριού, συμβολίζοντας τις τρεις βασικές εξελικτικές κατηγορίες των ανθρώπων του διανοητή, του συντηρητικού και του δημιουργικού τύπου. Η τελετή αυτή τελείται στο κτίριο που ονομάζεται "Ιερόν" στα νότια του Ιερού χώρου, που στην πρόσοψη του ανάβουν πελώριοι πυρσοί.

Φωτο: "Ιερόν" κanon.gr
Φωτο: "Ιερόν" Sactuary of Samothrace in 3D.Bonna Wescoat.National Geographic

 Οι ιερείς παίρνουν τις θέσεις τους έξω από την  αίθουσα και στη συνέχεια μας οδηγούν μπροστά από τα σκαλιά του ναού όπου καίει ένας μεγάλος πυρσός. Ανεβαίνουμε σ’ ένα απ’ αυτά τα σκαλιά.  Όρθιος και επιβλητικός βρίσκεται ο Κόης που αυστηρά μας ζητά τον καθένα χωριστά να εξομολογηθεί τις αμαρτίες του, να απαλλαγεί από το βάρος τους για να μπορέσει να ακούσει και να κατανοήσει το λόγο των Μεγάλων Θεών. Με κατάνυξη σταθερή και χαμηλή φωνή και δάκρυα στα μάτια, του αποκαλύπτουμε τα βασικότερα αμαρτήματα μας και του ζητάμε τη μεσιτεία του για την απάλειψη τους.

Μετά τη συγχώρεση και τον εξαγνισμό μας από τον Κόη οδηγούμαστε μπροστά στον άξιο μυσταγωγό. Ήρθε η ώρα που θα σφραγίσει την υπόλοιπη ζωή μας. Ο ιεροφάντης μας καθοδηγεί για να περάσουμε την νέα δοκιμασία, τη δοκιμασία της φωτιάς. Ένας στενόμακρος διάδρομος ξανοίγεται μπροστά μας. Δεξιά και αριστερά κατά μήκος του, βρίσκονται φλεγόμενες στήλες και ο καθένας μας περνάει μόνος ανάμεσα σε αυτές, μέχρι να φτάσει στο τέλος του διαδρόμου.  Η φωτιά λειτουργεί ως σύμβολο εξαγνισμού και σύμβολο μια νέας αρχής για μια καινούργια ζωή.

Φωτο: "Δοκιμασία της Φωτιάς" depositephotos.com-w-chris

 Έχοντας διαβεί το πύρινο πέρασμα και με ιδρωμένα τα σώματα μας, είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε την κάθαρση του νερού με την καθοδήγηγση της Λουτροφόρου Ιέρειας Λαμβάνει χώρα ένα τελετουργικό λουτρό εξαγνισμού. Το νερό, το στοιχείο εκείνο που στην συνείδησή μας λειτουριγεί σαν εσωτερικό καθαρτήριο σώματος και ψυχής.

 Τώρα πια είμαστε έτοιμοι για την μεγάλη δοκιμασία. Μας οδηγούν στο πίσω μέρος του κτιρίου για να δούμε με τα δικά μας μάτια και να βιώσουμε μια ιερή και μυστικιστική αποκάλυψη στο κτίριο του "Ιερόν",  την "Εποπτεία", δηλαδή την ανώτερη όραση. Κατά τη διάρκεια αυτού του δράματος συμπάσχουμε με τη θεότητα, ταυτιζόμαστε μαζί της και αποκτούμε βιωματικά την εμπειρία της δράσης της. Από αυτή τη στιγμή είμαστε ο Κάδμιλος, αυτός που φονεύεται από τα αδέρφια του  και μεταφέρεται στον Κάτω Κόσμο. Βιώνουμε το συμβολικό θάνατο της προσωπικότητάς μας όπως την γνωρίζουμε ως τώρα. Έτσι οδηγούμαστε στο Ιερό Σπήλαιο του Ναού, όπου πρέπει να μείνουμε  εκεί απομονωμένοι.

Φωτο: "Πρόπυλο Πτολεμαίου" samothraki.com

Μια αλληγορική έκφραση του ταξιδιού στην εσωτερική μας ύπαρξη, στον κόσμο όπου είναι θαμμένες όλες οι παλιές μας μνήμες και οι εμπειρίες μας, τα απώτερα συναισθήματα, οι κρυμμένοι πόθοι μας και τα χαμένα ιδανικά. Είναι η σύνδεσή μας με το υποσυνείδητό μας. Η πρότερη ανισορροπία μας έγινε η αιτία θανάτου της προσωπικότητας μας.  Θα μας βοηθήσουν να γυρίσουμε πίσω στα αδέρφια μας και με τη βοήθεια του Ερμή, θα μας "επαναφέρουν" στη ζωή. Μα δεν είμαστε πια οι ίδιοι. Γιατι έχουμε εισέλθει στον κόσμο του υποσυνείδητού μας και η συσσωρευμένη γνώση που αποκτάμε μας φέρνει σε μια θεραπευτική εξισορρόπηση με τον λησμονημένο μας είναι. Γνωρίζουμε ίσως για πρώτη φορά τον εαυτό μας και από εκείνη τη στιγμή γινόμαστε κύριοι όλων των όψεων του και επιστρέφουμε νικητές στον Πάνω Κόσμο, στο συνειδητό μας. Είμαστε δηλαδή ο αναγεννημένος Κάδμιλος που επιστρέφει στον Πάνω Κόσμο. Σε αυτό το σημείο ο μυσταγωγός μπαίνει στην αψίδα και ανεβαίνει πάνω στον Ιερό Βράχο. Αποκαλύπτει και διδάσκει στον νέο Επόπτη τους μυστικούς τύπους και τα νέα σύμβολα του βαθμού του. Εκτελεί τελετουργίες και συγχρόνως προσφέρει σπονδές στους Θεούς του Κάτω Κόσμου.

 Στη συνέχεια η κουστωδία των ιερέων μεταφέρει τον Επόπτη κάτω από την αψίδα και τον άμβωνα όπου καλυμμένη με ένα ξύλινο σκέπαστρο βρίσκεται η τελετουργική κρύπτη με τον Βωμό. Κατεβαίνουμε σιγά – σιγά στο εσωτερικό της ενώ συγχρόνως ακούμε το ποδοβολητό του ιερού ζώου που θα θυσιαστεί. Από εκεί μας μεταφέρουν θριαμβευτικά στον Ιερό Θρόνο που βρίσκεται μπροστά στην μυστηριακή φωτιά του Ναού και ακολουθεί ο "Ενθρονισμός" μας.

Μας στεφανώνουν με ένα κλαδί ελιάς και μας φοράνε στη μέση την πορφυρή ζώνη. Αυτά είναι τα σύμβολα της μύησης μας. Η ελιά το ιερό δέντρο της θεάς Αθηνάς και συμβολίζει τον υγιή νου, ενώ η στέψη με κλαδί ελιάς, φανερώνει ότι το άτομο διαθέτει σύνεση, λογική, εγκράτεια και επιθυμία για εξύψωση σε πιο υψηλές καταστάσεις συνείδησης που αγγίζουν την θεία ύπαρξη. Η πορφυρή ζώνη υποδηλώνει ότι παρά την αναζήτηση του μυημένου για ανώτερες καταστάσεις ύπαρξης, δεν παύει ο ίδιος να βρίσκεται μέσα στον κόσμο της ύλης και πρέπει να δημιουργήσει ό,τι καλύτερο μπορεί σε αυτόν. Συμβολίζει ακόμη τη φλόγα της επιθυμίας του ατόμου για υπηρεσία και πρόσφορα στους συνανθρώπους του και προστασία από κάθε κίνδυνο. Έχουμε γίνει γνώστες των μυστηρίων της ζωής και του θανάτου. Μια καινούργια ζωή φωτίζεται μπροστά μας, όπως η ιερή φλόγα φωτίζει όλη την περιοχή και τα σπίτια όλων των ανθρώπων στο νησί.

Φωτο: "Ο Απόλλωνας στεφανώνει τον εαυτό του" 1781. Αntonio Canova. Moυσείο Paul Getty

Ξημερώνει η ένατη μέρα. Όλοι μαζί μας περιμένουν με αδημονία το άγγελμα της ανάστασης του Κάδμιλου. Ο ιερέας με έναν αναμμένο πυρσό στα χέρια αναγγέλλει την επιστροφή των μυστών: "Ήλθε ξανά κοντά μας η ζωή, το φως και η σοφία" και όλοι με ανακούφιση αναφωνούμε: "Σε σένα έχουμε τις ελπίδες μας, είσαι ο αλάθητος οδηγός μας". Φθάνει η ώρα της ανατολής του Ήλιου και τότε ενώνονται και ευθυγραμμίζονται τα τέσσερα φώτα: Ήλιου, Πυρσών, Ψυχών και Ουσίας. Οι τέσσερις κοσμικές αρχές που διευθύνουν τα σύμπαντα, ενώνονται μαζί με τις τέσσερις αρετές φρόνηση, σωφροσύνη, ανδρεία και δικαιοσύνη. Έτσι πλέον με τις κόκκινες ζώνες στη μέση μας και το στεφάνι ελιάς ολοκληρώνουμε την μύησή μας στα Μυστήρια των Καβείρων μπαίνουμε και εμείς στο πάνθεον όλων των προσώπων του αρχαίου κόσμου που έχουν μυηθεί και μια νέα πιο φωτεινή και συνειδητοποιημένη πορεία ζωής ξεκινάει για όλους μας.

Το συμπόσιο που έχει διοργανωθεί είναι αφιερωμένο σε εμάς και την χαρά μας έρχονται να μας συντροφεύσουν όλοι οι κάτοικοι του νησιού όπως και όλοι οι αντιπρόσωποι των άλλων περιοχών. Τα Καβείρια Μυστήρια και η βιωματική γνώση που μας προσέφεραν, θα μας συνοδεύουν πλέον σε κάθε βήμα της νέας μας ζωής.

Ποιοι είχαν μυηθεί

Σύμφωνα με την μυθολογία ο Ορφέας, ο Ηρακλής, ο Ιάσωνας και οι μετέχοντες στην Αργοναυτική Εκστρατεία, οι Διόσκουροι Κάστορας και Πολυδεύκης. Οι επιφανέστεροι των Ελλήνων λέγεται ότι είχαν μυηθεί στα Καβείρεια μυστήρια. Κάποιοι εξ αυτών ήταν ο Αγαμέμνωνας, ο Οδύσσεας και άλλοι Έλληνες στρτηγοί που έλαβαν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Ο Βασιλιάς Φίλιππος Β΄της Μακεδονίας μυήθηκε στα Μυστήρια της Σαμοθράκης, όπου και γνώρισε την Ολυμπιάδα την μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που ήταν ιέρεια των Καβείρων από τα Γιάννενα. Φυσικά ο Μέγας Αλέξανδρος, όπως και ο Ηρόδοτος, αλλά και ο Πυθαγόρας. Ο  Πτολεμαίος της Αιγύπτου. Στην Λήμνο οι Κάβειροι ήταν και προστάτες της αμπελουργίας.

Οι Κάβειροι της Σαμοθράκης τιμόνταν από τους Έλληνες και σαν προστάτες των ναυτικών. Οι διασωθέντες από ναυάγια κατέθεταν αφιερώματα στο ιερό της Σαμοθράκης

Ο Περσέας, ο τελευταίος Βασιλιάς της Μακεδονίας, κατά την διάρκεια των μαχών εναντίον των Ρωμαίων πήγε στην Σαμοθράκη για να ζητήσει την βοήθεια των Μεγάλων Θεών.

Ο Γερμανικός, ο διάδοχος του Αυτοκράτορα Τιβέριου πηγαίνοντας στην Συρία για να αναλάβει την διοίκηση των Ρωμαϊκών στρατευμάτων, πήγε μέσω του Αιγαίου στην Σαμοθράκη για να μυηθεί στα Καβείρια Μυστήρια, αλλά λόγω των σφοδρών βορείων ανέμων δεν μπόρεσε να φτάσει ποτέ. Αυτό θεωρήθηκε κακός οιωνός και μετά λίγους μήνες ο Γερμανικός πέθανε, δηλητηριασμένος από την γιαγιά του Λυβία, γυναίκα του Αυγούστου.

Φωτο: " Ανάγλυφο όπου εικονίζεται ο Αγαμέμνωνας να μυείται στα Μυστήρια των Καβείρων" Αρχαϊκή τέχνη, 560 π.Χ. Σαμοθράκη. Μουσείο Λούβρου, αρ. εκθέματος Μa 697

Πότε σταμάτησε η λατρεία των Καβείρων

Το 86 π.Χ., επί Σύλλα, πειρατές σύλησαν τον πλουσιότατο ναό των Καβείρων. Οι Κάβειροι εξακολούθησαν να λατρεύονται και τα Μυστήρια τους να τελούνται μέχρι το τέλος του 4ου αιώνα μ.Χ. Φαίνεται ότι οι Ρωμαίοι περιτείχισαν τον Ιερό χώρο και πως παρ' όλο που μεγάλες καταστροφές σημειώθηκαν στα 200 μ.Χ. πιθανώς από σεισμό, αμέσως έγιναν αναστηλώσεις και αποκαταστάσεις των ζημιών σε μεγάλη έκταση. Ο Ιερός χώρος εξακολούθησε να ακμάζει, η φήμη του παρέμεινε αμείωτη και η αρχαία θρησκεία είχε πάντα τους πιστούς της, σε όλο τον ελλαδικό χώρο, αλλά και στον υπόλοιπο αρχαίο κόσμο, ως το τέλος του 4ου αιώνα μ.Χ. οπότε εγκαταλείφθηκε αφού εγκαταστάθηκε η νέα θρησκεία. Στα μέσα του 6ου αιώνα μ.Χ. ένας καταστρεπτικός σεισμός ισοπέδωσε ότι είχε απομείνει.

"Μεγάλοι Θεοί Σαμοθράκης, Άνακτες,

Έλθετε ημίν βοηθοί ευμενέστατοι,

Κομίζοντες χάριτας δωρεών αγιάσματα

Και βίον φωτίζοντας των μυστών  σας τον άμωμον".

(Τζέτζης, Επιστολή εις αυτάδελφον Δημήτριον , § 4, Bekker)