Historic

MYΗΣΗ ΣΤΑ ΚΑΒΕΙΡΙΑ ΚΑΙ ΙΕΡΑΤΕΙΟ

"Οποίοι τινές είναι οι Κάβειροι και όποια τινά μυστήρια τελούν εις την Μητέρα Ρέαν, θα ζητήσω συγγνώμη από τους φιλομαθείς διά την σιωπήν μου αυτήν" Πλούταρχος

Το Ιερατείο

Το θέμα του μύστης όπως και μυστικός σχηματίζεται από το ρήμα που η τελετουργική του σημασία είναι μυώ, (απαρέμφατο μυείν) και παράγεται από το μύειν που σημαίνει "κλέινω τα μάτια και το στόμα". Δηλαδή σιωπή λόγω του άρρητου και κλείσιμο των ματιών σε κάποιο σημείο κατά την διάρκεια της τελετής ή λόγω εξέλιξής της στο σκοτάδι.

Το Ιερατείο στα Καβείρια Μυστήρια της Σαμοθράκης ήταν όπως και των Ελευσίνιων πολυπληθές. Διακρίνονταν από τον εξομολογητή "ιερέα" Κόης ή Κοίης, τους Ανακτοτελεστές, τους Δικαστές "ιερείς", που αυτοί αποφάσιζαν ποιοι και ποιες θα μυηθούν, την Λουτροφόρο "ιέρεια", που μεριμνούσε για την ψυχική κάθαρση των υποψήφιων. Οι ιδιότητες των ιερέωέν ήταν κληρονομικό δικαίωμα.

Η Μύηση

Δεν γνωρίζουμε το τι ακριβώς γινόταν στις τελετές γιατί οι μυημένοι τις τελούσαν μυστικά και δεν μιλούσαν γι’αυτές ποτέ και γιατί τους υποχρέωναν σε όρκο ισόβιας μη αποκάλυψης, υπήρχαν μάλιστα πολύ αυστηρές κυρώσεις σε όσους αποκάλυπταν τα μυστικά με την ποινή του θανάτου!  

Ο Πλούταρχος γράφει για τις απόρρητες πληροφορίες που γνώριζε αλλά δεν μπορούσε να αποκαλύψει: "Οποίοι τινές είναι οι Κάβειροι και όποια τινά μυστήρια τελούν εις την Μητέρα Ρέαν, θα ζητήσω συγγνώμη από τους φιλομαθείς διά την σιωπήν μου αυτήν. Οποία δε η παρακαταθήκη και τα εις αυτήν τελούμενα, δεν μοι επιτρέπεται να γράψω". (Ποιοί είναι οι Κάβειροι και ποια τα Μυστήριά τους που κάνουν προς την Μητέρα Ρέα, θα ζητήσω συγνώμη από τους φιλομαθείς για αυτή μου την σιωπή. Για την παρακαταθήκη που έχω για αυτά που γίνονται, δεν μου επιτρεπεται να γράψω)

Ο Πίνδαρος αναφέρει για τους μυημένους στα Μυστήρια των Καβείρων: "Ευτυχής εκείνος ο οποίος αφού είδε αυτό το θέαμα, κατέρχεται στα βάθη της Γης. Γνωρίζει το τέλος της ζωής, γνωρίζει την Θεία πηγή".

Η μύηση γινόταν όταν η ομάδα ή το άτομο αποφάσιζε να παρουσιαστεί στους Θεούς. Λέγεται ότι όσοι μυούνταν στα μυστήρια των Καβείρων εκτός της εξέλιξής των ως ανθρώπινα όντα, αποκτούσαν και την δύναμη να αποφεύγουν τους κινδύνους, να πετυχαίνουν στις πιο αβέβαιες προσπάθειες και να νικούν τους εχθρούς. Αν ήταν ανήλικοι, τους υποχρέωναν να παρουσιάσουν και τον κηδεμόνα τους για να βεβαιώσει αυτός πως είχαν καλή διαγωγή και για να εγγυηθεί για αυτούς στο μέλλον. Η συμμετοχή στα μυστήρια δεν ήταν αναγκαστική για όσους πήγαιναν στο ιερό των Μεγάλων Θεών, όπως συνέβαινε στην Ελευσίνα. Το ιερό ήταν ανοιχτό στον καθένα για τη λατρεία των Θεών, σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις. Tα Καβείρια χαρακτηρίζονται και ξεχωρίζουν από όλα τα άλλα ελληνικά μυστήρια για τον παναθρώπινο χαρακτήρα τους. Μπορούσαν να συμμετέχουν σε αυτά όλοι ενεξαρτήτως κοινωνικής τάξης, έθνους, φυλής, φύλου, ηλικίας με μόνο περιορισμό στον πρότερο βίο να μην είχαν διαπραχθεί εγκλήματα!

Μπροστά στο άβατο του Ιερού όμως υπήρχε η επιγραφή, που αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη και που απαγόρευε με λιτό αλλά απόλυτο τρόπο, την είσοδο με την φράση "Αμύητον Μη Εισιέναι". Αργότερα με την προσέλευση και των Ρωμαίων στα Μυστήρια προστέθηκε επιγραφή και στα λατινικά.

Φωτο: "Μαρμάρινη επιγραφή στα ελληνικά και λατινικά που απαγόρευε την είσοδο στο άδυτο του Ανακτόρου. ΑΜΕΙΗΤΟΝ ΜΗ ΕΙΣΙΕΝΑΙ" Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης.

Εικάζεται ακόμη ότι τα Καβείρια Μυστήρια σχετίζονταν με τη λατρεία των Ιερών Πυρών, των πιο απόκρυφων δηλαδή δυνάμεων της φύσης, τα οποία, όπως λέει ο μύθος, σχηματίστηκαν σε επτά μέρη της (Ηλεκτρίς) Σαμοθράκης. Η εντύπωση που δημιουργείται στους ερευνητές από την συστηματική μελέτη της έγκυρης βιβλιογραφίας και των ευρημάτων, είναι ότι στα Καβείρια Μυστήρια γινόταν κατανοητή στον μυούμενο, η "θέση" του κάθε ανθρώπου στον αέναο κύκλο της ζωής και του θανάτου στην φύση και τον απελευθέρωνε από τις πρωτόγονες αντιλήψεις και του προσέδιδαν μια ανώτερη ανέλιξη ως ον.

Τα Καβείρια και τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν τα πιο διάσημα στην αρχαία Ελλάδα και είναι δύσκολο να πούμε ποιο τύχανε του μεγαλύτερου σεβασμού. Τα Καβείρια Μυστήρια της Σαμοθράκης, επισημαίνει η Μπλαβάτσκυ, ήταν "επιστημονικότερα και φιλοσοφικότερα", ενώ τα Ελευσίνια ήταν περισσότερο  "μυστικιστικού και θρησκευτικού χαρακτήρα". H μύηση μπορούσε να γίνει σε οποιαδήποτε εποχή του έτους, αλλά κυρίως από τον Απρίλη ως τον Σεπτέμβρη. Δεν ήταν απαραίτητο να συμπέσει με κάποιες ετήσιες εορταστικές εκδηλώσεις. Ο αρχαιολόγος Lehmann που ήταν επί χρόνια επικεφαλής της Αμερικανικής αρχαιολογικής αποστολής στην Σαμοθράκη, αποτολμά σε ένα σύγγραμμα του να αναφέρει ότι πιστεύει πως οι τελετές είναι πολύ πιθανόν να γίνονταν τον Ιούλιο. Η διάρκεια της μύησης ήταν εννιά μέρες κατά τις όποιες κάθε πόλη από τη Θράκη, τα νησιά, τα Μικρασιατικά παράλια, την Μακεδονία κ.α., έστελνε τους δικούς της πρεσβευτές. Πρεσβευτή έστελνε ακόμα και η πόλη της Σαμοθράκης και αυτό αποδεικνύει ότι το Ιερό δεν θεωρούνταν ότι ανήκε μόνο στο νησί, αλλά πως ήταν Ιερό Κέντρο όλου του τότε αρχαίου κόσμου.

Σε αυτή τη χρονική διάρκεια έσβηναν όλα τα φώτα στο νησί και πένθος απλωνόταν παντού. Νηστεία και θρήνος ως εκδηλώσεις του πένθους μέχρι να έρθει το καινούριο φως από το ιερό νησί της Δήλου.Το φως το έφερναν με πλοίο. Αν το πλοίο έρχονταν νωρίτερα περιφερόταν ανοιχτά του νησιού. Όταν έφτανε η στιγμή το πλοίο έμπαινε στο λιμάνι, οι άνθρωποι έπαιρναν το φως πιστεύοντας ότι έτσι καθαρμένοι από κάθε κακό, έμπαιναν σε μια καινούρια ζωή και ότι αναγεννιόντουσαν κάνοντας μια νέα αρχή. Μια άγνωστη προελληνική γλώσσα εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται στα Μυστήρια ως lingua sacra,ως μυστική γλώσσα. Στο τέλος της νηστείας που συνόδευε τις ημέρες των Μυστηρίων και μετά την μύηση, διοργνώνονταν συμπόσια με πανηγηρικό χαρακτήρα σε χώρο που χρησιμοποιούνταν ως Εστιατόρια, δίπλα ακριβώς στον χώρο της μύησης, όπου η κατανάλωση άφθονου κρασιού φαίνεται ότι ήταν πανάρχαια συνήθεια στις ιεροτελεστίες της Σαμοθράκης.

Φωτο: "Συστοιχία λιονταριών αφιερωμένα στο θεό Απόλλωνα" Δήλος. discovergreece.gr

Τα Καβείρια Μυστήρια, περιελάμβαναν τρία βασικά στάδια: της Κάθαρσης, Μύησης και Εποπτείας. Ειδικότερα χωριζόταν σε επτά επιμέρους στάδια: του Καθαρμού, του Χρίσματος, της Περιβολής, του Ιερού Λόγου, του Ενθρονισμού, της Ιερογαμίας και της Εποπτείας.

Τα Μυστήρια ξεκινούσαν με το στάδιο της Κάθαρσης με την εξομολόγηση του υποψηφίου από τον Κόη, τον εξομολογητή ιερέα, ο οποίος τον δοκίμαζε ως προς την προηγούμενη διαγωγή του και είχε το αξίωμα να μπορεί να εξιλεώσει ακόμα και το φονιά που μετάνιωνε για την πράξη του «φονέα καθαίροντα». Ο Πλούταρχος διασώζει ένα διάλογο μεταξύ του εξομολογητή ιερέα Κόη και του υποψήφιου προς μύηση Σπαρτιάτη βασιλιά Λυσάνδρου. Όταν ο Κόης του ζήτησε να του πει το μεγαλύτερό του αμάρτημα, ο Λύσανδρος τον ρώτησε πονηρά αν αυτό ήθελε να το μάθει ο ίδιος ή οι Θεοί. Όταν ο ιερέας του απάντησε «...οι Θεοί», ο Λύσανδρος του είπε: "Φύγε τότε εσύ από δω και αν με ρωτήσουν οι Θεοί, θα τους το πω..."


Μετά την εξομολόγηση και την έγκριση του Κόη, γινόταν τη νύχτα η μύηση, υπό το φως πυρσών που κρατούσαν προχωρώντας οι υποψήφιοι. Ο δαυλός, εκτός από σύμβολο των Καβείρων, συμβόλιζε επίσης το εσωτερικό φως του Μύστη που διώχνει το σκοτάδι της άγνοιας. Στις ανασκαφές βρέθηκαν πολλές θέσεις για την τοποθέτηση των πυρσών καθώς επίσης λυχνάρια με χαραγμένο πάνω τους το γράμμα "Θ", ένα σύμβολο της Εκάτης και του Αστρικού Πυρός και το αρχικό γράμμα της λέξης "Θεοί".

Στο στάδιο της Μύησης ο υποψήφιος ταυτίζεται με τον προστάτη Θεό και βιώνει ενεργητικά τα πάθη του, περνώντας μέσα από μια ιδιαίτερα σκληρή δοκιμασία, τη Διάβαση, η οποία καταλήγει στο συμβολικό και ψυχολογικό του θάνατο και στην μετέπειτα ανάστασή του, η οποία είχε σαν βασικό σκοπό το ξεπέρασμα του φόβου του θανάτου.

Ο πάσχων Θεός εδώ είναι ο Κάδμιλος, ο νεότερος των Καβείρων, με τον οποίο και ταυτίζεται ο υποψήφιος. Η πλήρης ιστορία του Κάδμιλου έχει πολλές ομοιότητες με αυτή του Διονύσου στα Ορφικά Μυστήρια και του Όσιρι στα Αιγυπτιακά Μυστήρια.

Σύμφωνα με το μύθο οι τρεις πρώτοι Κάβειροι (Αξίερος, Αξιόκερσα και Αξιόκερσος) επιτέθηκαν στον μικρότερο αδελφό τους Κάδμιλο (που κατά μια άλλη εκδοχή όπως έχουμε αναφέρει είναι ο πατέρας τους) τον σκότωσαν και διαμέλισαν το σώμα του, το οποίο βρέθηκε αργότερα και ετάφη στους πρόποδες του Ολύμπου της Μικράς Ασίας. Όμως ο Κάδμιλος νίκησε τελικά το θάνατο και αναστήθηκε με τη βοήθεια του θεού Ερμή (σε άλλη εκδοχή με τη βοήθεια των αδελφών του) που τον άγγιξε με το κηρύκειό του.

Έτσι εικάζεται ότι τα Καβείρια Μυστήρια περιελάμβαναν τη συμβολική θυσία και ανάσταση του Κάδμιλου σε τρεις βαθμούς. Στον πρώτο γινόταν ο φόνος του Κάδμιλου από τα αδέλφια του. Στον δεύτερο ανακαλυπτόταν και θαβόταν το διαμελισμένο σώμα του και στον τρίτο γινόταν η ανάστασή του και η επακόλουθη σωτηρία του κόσμου. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς χαρακτηρίζει τα Καβείρια Μυστήρια σαν το μυστήριο του αδελφού που σκοτώνεται από τον αδελφό, αποτελώντας έτσι μια μεταφορά στον Φιλοσοφικό Θάνατο και την Ανάσταση. Ο αναστημένος Κάδμιλος νυμφεύεται στη συνέχεια την χαμένη Κόρη (Αξιόκερσα) και αυτός ο Ιερός Γάμος που αποτελεί το στάδιο της Ιερογαμίας αποτελεί και το Μεγάλο Μυστήριο.

Ακολουθούσε το στάδιο της Εποπτείας  με εμβάθυνση της διδασκαλίας από το Μύστη και την επεξήγηση ιερών συμβόλων με τα οποία εικάζεται ότι δινόταν οι πληροφορίες που εξηγούσαν ότι ο κάθε άνθρωπος με τις σκέψεις και τις δηλώσεις του είναι ο ίδιος και ο δημιουργός του μέλλοντός του. Μετά ερχόταν η ώρα του στολισμού και η Ενθρόνισή του. Στο τέλος του φορούσαν στο κεφάλι ένα στεφάνι από κλαδί ελιάς και μια πορφυρή ζώνη στη μέση, την οποία θα έφερε μαζί του στην υπόλοιπη ζωή του ως ένδειξη της μυήσεώς του και η οποία θα τον προφύλαγε από τους κινδύνους, ιδίως τους θαλασσινούς. Χάρις σε αυτήν λέγεται ότι σώθηκε ο Οδυσσέας από την μανία των κυμάτων και ο Αγαμέμνονας ότι έτσι μπόρεσε να ελέγξει όλες τις επαναστάσεις των στρατευμάτων του κατά την διάρκεια του Τρωικού Πολέμου. Του περνούσαν επίσης στο χέρι ένα δακτυλίδι από τοπικό μαγνητίτη που συμβόλιζε τον δεσμό του πιστού με τη Μεγάλη Θεά.

Φωτο: "Μαγνητίτης" Ορυκτολογία-155.207.200.129

Μετά ακολουθούσε ο Ιερός Χορός των ιερέων γύρω από την Ιερή Πυρά και τους καθισμένους μυούμενους και τέλος γινόταν ένα συμπόσιο προς τιμήν του/των μυούμενων όπου μπορούσαν να συμμετάσχουν και όλοι οι υπόλοιποι παρευρισκόμενοι στο χώρο των Εστιατορίων που βρισκόταν ακριβώς δίπλα στον χώρο του Ιερού.

Ο Πλούταρχος αναφέρει σχετικά για την φάση της τελετής του Ενθρονισμού: "Καθάπερ ειώθασιν εν τω καλουμένω θρονισμώ καθίσαντες τους μυουμένους οι τελούντες κύκλω περιχορεύειν".

Φωτο: "Τμήμα της ανάγλυφης μαρμάρινης ζωοφόρου του Κτιρίου με τις Χορεύτριες" Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης
Φωτο: "Υποτραχήλιο ιωνικού κίονα από το πρόπυλο του Κτηρίου του Τελετουργικού Χορού. 340-330 π.Χ." Έκθεση: Σαμοθράκη Μυστήρια των Μεγάλων Θεών. Μουσείο Ακρόπολης. Φωτογραφία Σωκράτης Μαυρομμάτης