Historic

ΠΟΙΟΙ ΚΑΙ ΠΟΣΟΙ ΗΤΑΝ ΟΙ ΚΑΒΕΙΡΟΙ

"Μυούνται δε εν Σαμοθρακη τοις Καβείροις, ων Μνασέας φησί και τα ονόματα τεσσάρες δε εισί τον αριθμόν, Αξίερος, Αξιόκερσα, Αξίερος και Κάσμιλος"

Ποιοι και πόσοι ήταν οι Κάβειροι

Σύμφωνα με τον Στράβωνα, ο Δημήτριος ο Σκήψιος αναφέρει στην ακολουθία της Μεγάλης Μητέρας ότι ανήκαν και οι Κουρήτες και οι Κορύβαντες, τους οποίους και ταυτίζει μεταξύ τους. Οι Κουρήτες ήσαν νεαροί άντρες ιερείς στα μυστήρια της Ρέας Κυβέλης στην Κρήτη, και στην κλασσική μυθολογία δαίμονες (=ειδήμονες) ή ημίθεοι στους οποίους η Κυβέλη εμπιστεύτηκε το νήπιο Δία. Αυτοί αναφέρονται να χορεύουν και να κτυπούν με θόρυβο τις ασπίδες τους με τα σπαθιά ή τα δόρατά τους για να αποκρύψουν από τον Κρόνο τα κλάματα του νεογέννητου Δία. Η μύηση στους ναούς τους στην Κρήτη ήταν εξαιρετικά σκληρή και διαρκούσε ένα σεληνιακό μήνα, στη διάρκεια του οποίου ο μυούμενος αφηνόταν μόνος του σε μια κρύπτη και υφίστατο τις πιο αυστηρές δοκιμασίες. Λέγεται ότι ο Πυθαγόρας υποβλήθηκε επιτυχώς σε αυτή τη μύηση.

Φωτο: "Οι Κουρήτες χορεύουν, ενώ ο μικρός Δίας θηλάζει την αίγα Αμάλθεια. Η γυναίκα που κάθεται αριστερά είναι πιθανόν η Νέμεση. Μαρμάρινο ανάγλυφο, τμήμα βάσης, περίπου 160 μ.Χ. Museum Capitolini, Ρώμη" seriusanews.blogspot.com

Οι Κορύβαντες από τη μεριά τους ήταν ιερείς του Άττυ, του νέου που αγάπησε η θεά Κυβέλη, και στις οργιαστικές τελετές τους περπατούσαν πηδηχτά ή χορευτικά, κτυπώντας τα κεφάλια τους, οδηγούμενοι σε θρησκευτική μανία. Οι ιεροί αυτοί χοροί (τελετές συνοδευόμενες με οχλαγωγία και θόρυβο και κύμβαλα και ταμπούρλα και όπλα και επίσης με αυλό και καταβοή), σχετίζονταν πάντα με τις τελετές της Μεγάλης Μητέρας.

Φωτο: "Κεφάλι γυναικείου αγάλματος. Ίσως απεικόνιση της Μεγάλης Μητέρας. 3ος-1ος αι. π.Χ."  Έκθεση: Σαμοθράκη Μυστήρια Καβείρων.Μουσείο Ακρόπολης. Σωκράτης Μαυρομμάτης

Κουρήτες και Κορύβαντες ταυτίζονται επίσης από πολλούς, με τους Κρητικούς σιδηρουργούς Ιδαίους Δακτύλους, που λέγεται ότι ήσαν οι πρώτοι που ανακάλυψαν και επεξεργάστηκαν τον χαλκό και τον σίδηρο και εισήγαγαν το ρυθμό και τη μουσική στην Ελλάδα, και τους Τελχνίνες, τους περίφημους μεταλλουργούς και σιδηρουργούς της Ρόδου, που σύμφωνα με την παράδοση πρόβαλαν ξαφνικά από τη θάλασσα, μετά από μια προηγούμενη βύθισή τους σε αυτήν. Στους Κορυβαντες αποδίδει η παράδοση και την κατασκευή των Κυκλώπειων Τειχών στην Παλιάπολη πάνω από το Ιερό των Μεγάλων Θεών.

Φωτο: "Κυκλώπεια Τείχη Παλιάπολης" Ιωάννα Μαλτέζου

Τελικά όλοι οι παραπάνω ταυτίζονται με τους Κάβειρους (Στράβων, «Γεωγραφικά» 7.50, 10.3.15 , 10.3.19, 10.3.7.1 και 10.3.9). Για αυτό η Σαμοθράκη και η Ρόδος ή οι Κάβειροι και οι Τελχίνες συνδέονται επίσης με τους μύθους του Κατακλυσμού.

Όσον αφορά στη γενεαλογία και τον αριθμό των Καβείρων, οι αρχαίες αναφορές διίστανται (γίνονται αναφορές σε έναν, δύο, τρεις, τέσσερες ή επτά Κάβειρους). Ο Αθηνίωνας αναφέρει δύο μόνον Καβείρους, τον Ιασίωνα και τον Δάρδανο. Τα "Διονυσιακά" του Νόννου αναφέρουν αντ’ αυτών τον Άλκηνα "Δυνατό" και τον Ευρυμέδοντα "Μεγάλο Εφευρέτη", παιδιά της Θρακιώτισας Καβειρούς. Όπου τώρα οι Κάβειροι αναφέρονται σαν μια δυάδα, ταυτίζονται πάντα με τους Διόσκουρους, τον Κάστορα και τον Πολυδεύκη εσωτερικά (τα ονόματά τους έχουν μεγάλη σχέση με τη φωτιά και το φως) κι εξωτερικά με τον Δία και το Βάκχο. Άλλοι πάλι αναφέρουν τρεις Καβείρους, τον (την) Αξίερο, την Αξιόκερσα και τον Αξιόκερσο. Το πρώτο πρόθεμα "άξιος" σήμαινε "άγιος".

Φωμ: "Μαρμάρινο μνημείο όπου εικονίζονται οι Κάβειροι. Στις τρείς όψεις ο Αξιόκερσος, η Αξιόκερσα και ο Κάσμιλος. Στη βάση τους όμως υπάρχει αντιστοιχία με τους Ολύμπιους Απόλλωνα, Αφροδίτη και Έρωτα" Βατικανό.iolaos-lapisphilosophorum.net

  Ο πρώτος μπορεί να ετυμολογηθεί από το "Άξιος" + "Ιερός", ενώ τα ονόματα των άλλων δυο είναι προελληνικής προέλευσης. Η Αξίερος ταυτίζεται με τη Δήμητρα και πριν απ’ αυτήν ταυτίζεται με τη Μεγάλη Μητέρα (Γαία, Ρέα ή Κυβέλη), διότι όπως λέει ένας Ορφικός Ύμνος “Η θεά που ήταν Ρέα, όταν γέννησε τον Δία έγινε η Δήμητρα”. Αντίστοιχα η Αξιόκερσα ταυτίζεται με την Κόρη-ΠερσεφόνηΕκάτη) και ο Αξιόκερσος με τον Πλούτωνα ή το Διόνυσο.

Ο συγγραφέας Μνασέας ο Περσεύς αναφέρει ότι οι Κάβειροι ήταν τέσσερις: "Μυούνται δε εν Σαμοθρακη τοις Καβείροις, ων Μνασέας φησί και τα ονόματα τεσσάρες δε εισί τον αριθμόν, Αξίερος, Αξιόκερσα, Αξίερος μεν εστί η Δημήτηρ, Αξιόκερσα δε Περσεφόνη, Αξιόκερσος δε ο Άδης, ο τέταρτος δε προστιθέμενος Κάσμιλος, ο Ερμής εστίν, ως ιστορεί ο Διονυσόδωρος"

 Οι Κάβειροι, σε στενή πάντα σύνδεση με τη Δήμητρα, εφεύραν επίσης τα σφυρηλατημένα γεωργικά εργαλεία (άροτρο, δρεπάνι), πράγμα που όπως λέγεται χαροποίησε ιδιαίτερα τη Δήμητρα η οποία έβαλε τότε τον σύζυγό της Ιασίωνα να καθιερώσει προς τιμή τους τα Καβείρια Μυστήρια στη Σαμοθράκη και τον έχρισε και σαν πρώτο ιερέα αυτής της νέας λατρείας.

Φωτο: "Δήμητρα της Κνίδου.Άγαλμα της ελληνιστικής περιόδου 4ος αι. π.Χ. Βρετανικό Μουσείο" theoi.com

 Σε αυτούς τους τρεις Καβείρους προστέθηκε αργότερα (σύμφωνα με τον Διονυσόδωρο) και ένας τέταρτος, ο Κάδμιλος Καδμίλος ή Κασμίλος ή Κάσμιλος), ο οποίος ταυτίζεται με τον Ερμή (ή ακόμα με τον Διόνυσο και τον Έρωτα). Λέγεται ότι τη λατρεία του Κάδμιλου την καθιέρωσε ο Κάδμος, απ’ όπου και η ετυμολογική σχέση των ονομάτων τους. Ο Κάδμος ήταν ο σύζυγος της αδελφής του Δαρδάνου και του Ιασίωνα, Αρμονίας, της οποία κόρη ήταν η Σεμέλη, μητέρα του Ιάκχου των Ελευσινίων Μυστηρίων. Μερικοί υποστηρίζουν ότι τους Κάβειρους τους έφερε ο Κάδμος από την Φοινίκη ή από την Αίγυπτο, από την Μέμφιδα και μετά την Τύρο, όπου αυτός έζησε. Ερχόμενος αυτός στο νησί της Σαμοθράκης συμμετείχε αμέσως στα ντόπια μυστήρια που ήδη τελούνταν εκεί. Λέγεται ακόμη ότι αυτός είναι που αναδιαμόρφωσε τα μυστήρια αυτά και τα μετέτρεψε σε Καβείρια.

Φωτο: "Ερμής του Πραξιτέλη. Κρατάει τον Διόνυσο παιδί" 311 π.Χ. Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας. Dennis Jarvis. Wikipedia.com
Φωτο: "Πήλινο ειδώλιο του Έρωτα" Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης. Από το βιβλίο "Σαμοθράκη Μικρός Πολιτισμικός Οδηγός"

Με την κατάληξη αυτή καταλήγει να δημιουργηθεί μια ισορροπημένη τετράδα («σταυρός» ή «τετράγωνο») από δύο θηλυκές και δύο αρσενικές θεότητες.

Οι αρσενικές (Ερμής και Άδης-Πλούτωνας ή ακόμα και ο Διόνυσος) μπορούν να θεωρηθούν σαν οι σύζυγοι ή τα πολικά αντίθετα των θηλυκών (Δήμητρας και Περσεφόνης-Κόρης). Η Μεγάλη Μητέρα (Αξίερος), που ονομαζόταν επίσης Ηλέκτρα (Φωτεινή, Λαμπρή, Στρατηγίτιδα και Ηγέτιδα) και απεικονιζόταν στα νομίσματα της Σαμοθράκης ανάμεσα σε δυο λιοντάρια, και ο σύζυγός της Κάδμιλος, με την μορφή ενός ιθυφαλλικού θεού Ερμή ή Ουρανός, είχαν τα ίδια ιερά σύμβολα – συνήθως τον κριό, σαν γονιμοποιό δύναμη και το κηρύκειο με τα δυο φίδια, τα οποία βρέθηκαν χαραγμένα σε νομίσματα και σε επιγραφές του Ναού. Τα δύο φίδια συμβόλιζαν τα δύο κοσμικά πνεύματα, τους Κάβειρους, που τους αναπαριστούσαν σαν δύο δίδυμους αδελφούς, ιθυφαλλικούς και γυμνούς.

Φωτο: "Μαρμάρινη πλάκα που μάλλον έχει μεταφερθει από την Παλιάπολη, στολίζει την βρύση Καμάρα στη Χώρα. Αναπαριστά το σήμα των Καβείρων με τα δύο πλεγμένα φίδια" samothraki.com
Φωτο: "Ημίδραχμο με Σφίγγα. Η Σφίγγα θυμίζει με το στόμα της κλειστό τον κώδικα σιωπής των Μυστηρίων.Tην περίοδο αυτή κόβει η Σαμοθράκη το δικό της νόμισμα. Το πίσω τετράγωνο αντιπροσωπεύει το γράμμα (Θ) ως δηλωτικό των Μεγάλων Θεών.Σαμοθράκη 500-475 π.Χ." coinarchives.com & nausinous.com
Φωτο: "Ημίδραχμο με Σφίγγα και Λιοντάρι σε τετράγωνο πλαίσιο. Σαμοθράκη 500-465 π.Χ." coinarchives.com

Φωτο: "Νόμισμα Σαμοθράκης όπου εικονίζονται οι Μεγάλοι Θεοί" nausinous.com

 Η ταύτιση αυτή των απρόσωπων γενικά Μεγάλων Θεών με θεούς του Ελληνικού Πανθέου, δείχνει το πολυποίκιλο εύρος των δυνάμεων που αυτοί εκπροσωπούν (π.χ. Κοσμικό, Αιθερικό, Γήινο πυρ και Ζωτική Θερμότητα και Γονιμότητα), έχοντας συγχρόνως μια ανώτερη και μια κατώτερη όψη (νάνοι-στοιχειά ή γίγαντες και κοσμικές αρχές) ή όπως επισημαίνει ο Γιουνγκ "...αυτοί αγωνίζονται αιωνίως από τα βάθη προς τα ύψη και συνεπώς βρίσκονται πάντα να είναι αμφότερα και από κάτω και από πάνω…”

Ο Φερεκύδης αναφέρει σαν μητέρα των Καβείρων (με πατέρα τον Ήφαιστο) την Καβείρη ή Καβειρώ, κόρη του θαλάσσιου θεού Πρωτέα και της Αγχινόης. Ο Ήφαιστος απέκτησε με την Καβειρώ τρία αγόρια, τους Κάβειρους, και τρία κορίτσια, τις Καβειρίδες, για κάθε μια τριάδα των οποίων υπήρχαν ξεχωριστά ιερά. Έτσι η γενεαλογία αυτή του Ηφαίστου, μαζί με τον ίδιο, περιλαμβάνει συνολικά 7 Κάβειρους. Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή του Ακουσίλαου του Αργείου αυτός απέκτησε με την Καβειρώ μόνον ένα παιδί, τον Κάδμιλο, ο οποίος γέννησε στη συνέχεια τους άλλους τρεις Κάβειρους και τις τρεις Καβειρίδες.(Ακουσιλάου του Αργείου, Γενεαλογία, στο Muller, MH6, I, 100-104, IV 624). Και από αυτή την άποψη οι Κάβειροι είναι πάλι (μαζί με τον Ήφαιστο) επτά. Πάντως γενικά τα ονόματά τους θεωρούνταν μυστικά και απόρρητα και αναφέρονταν μόνον συλλογικά σαν "Μεγάλοι Θεοί", ή "Άνακτες".

Οι δε Ρωμαίοι ονόμαζαν τους Κάβειρους "Penates" "Γενέθλιοι Θεοί".

Φωτο: "Η Θόλος της Αρσινόης Β΄" 288-270 π.Χ. Λεπτομέρεια εξωτερικής όψης θωρακίου. Αρχαιολογικό Μουσείο Σαμοθράκης.