Historic

ΠΟΙΟΣ ΦΙΛΟΤΕΧΝΗΣΕ ΤΗΝ ΝΙΚΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗΣ

Το όλο σύμπλεγμα της Νίκης της Σαμοθράκης θεωρείται όχι μόνον αριστουργηματικό από καλλιτεχνική άποψη, αλλά και ιδιοφυές από κατασκευαστική

Ποιος φιλοτέχνησε και με ποια τεχνοτροπία την Νίκη

Εικάζεται ότι στην αρχαιότητα εκείνος που αφιέρωσε το έργο στο Ιερό της Σαμοθράκης, είχε δώσει παραγγελία να σχεδιαστεί ένα μικρό σύμπλεγμα θεάς και πλοίου.

 Η μεν θεά φιλοτεχνήθηκε χωριστά από λευκό μάρμαρο Πάρου και ίσως κρατούσε στεφάνι για το νικητή ή είχε υψωμένο το χέρι της στο στόμα για να διαλαλήσει τη νίκη χωρίς να κρατά τίποτα ή, τέλος, ίσως να χαιρετούσε.Το άγαλμα στο ελληνιστικό σύμπλεγμα ήταν στερεωμένο στην μαρμάρινη πλώρη ενός πλοίου και έδινε την αίσθηση ότι μόλις είχε «προσγειωθεί» σε αυτό καθώς πατούσε φευγαλέα. Το πλοίο ήταν από μάρμαρο Ρόδου, το γκριζωπό μάρμαρο της Λίνδου και συγκεκριμένα της Λάρδου. Οι ειδικοί εικάζουν ότι το έργο ήταν σχεδιασμένο για να το βλέπει ο κόσμος από τα αριστερά, κατά τα ¾ του προφίλ, επειδή η μία πλευρά του είναι πιο καλοδουλεμένη –και στα ελληνιστικά χρόνια αυτό συνηθιζόταν για την πλευρά την οποία θα έβλεπε το κοινό.

Φωτο: "Η Νίκη της Σαμοθράκης μετά την πρόσφατη αποκατάστασή της" wikipedia.org

 Μία εκδοχή των αρχαιολόγων για το αφιέρωμα επί πολλά χρόνια ήταν πως το είχε κάνει ο Δημήτριος ο Πολιορκητής (337-283 π.Χ.) όταν νίκησε τον στόλο του Πτολεμαίου στα ανοιχτά της Κύπρου γύρω στο 290 π.Χ. Σήμερα όμως πολλοί πιστεύουν ότι το αφιέρωσαν οι Ρόδιοι όταν το 191 π.Χ., συμμαχώντας με την Πέργαμο, νίκησαν τον Αντίοχο Γ΄ της Συρίας σε ναυμαχία στα ανοιχτά της Σίδης.  

Το δεξιό φτερό βρέθηκε σχεδόν διαλυμένο εκτός από μικρά κομμάτια του και αποτελεί πρόσθετο έργο ανασύστασης «καθρέφτη» του αριστερού, από εμπειρογνώμονες του Λούβρου. Το άγαλμα εικάζεται ότι κατακρημνίστηκε και έσπασε εξαιτίας μεγάλου σεισμού κατά τον 6ο μ.Χ. αιώνα. Βέβαια εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ενδεχομένως το άγαλμα να υπέστη βίαιη καταστροφή από τον ανθρώπινο παράγοντα, αν συνυπολογίσουμε τον καταλυτικό ρόλο που έπαιξαν την εποχή εκείνη τα διατάγματα από Βυζαντινούς Αυτοκράτορες για την αρχαία θρησκεία:  «Διατάσσουμε όλα τα ιερά και οι ναοί τους, όσα βρίσκονται ακόμα άθικτα, να καταστραφούν με διαταγή των τοπικών αρχών και να εξαγνιστούν με την ύψωση του σημείου της σεβαστής χριστιανικής θρησκείας. Αν με επαρκείς αποδείξεις ενώπιον ικανού δικαστή εμφανιστεί κάποιος που έχει παραβλέψει αυτόν τον νόμο, θα τιμωρηθεί με την ποινή του θανάτου».(Αυτοκράτορες Θεοδόσιος και Βαλεντιανός προς Ισίδωρον, Έπαρχο Πραιτωρίου, 14 Νοεμβρίου 435 μ.Χ.)

«Να κλείσουν όλοι οι ναοί σε όλεςτις πόλεις και σε όλους τους τόπους της οικουμένης. Αν κάποιος με οποιαδήποτε δύναμη παραβεί αυτόν τον νόμο, θα τιμωρηθεί με αποκεφαλισμό».(Ιουστινιάνειος Κώδικας 1.11 : Αυτοκράτωρ Κωνστάντιος Α’ προς Ταύρο. Έπαρχον Πραιτωρίου, Δεκέμβριος 534 μ.Χ.)

Επίσης κατ΄ομολογία και των ίδιων των Γάλλων το άγαλμα υπέστη αρκετές ζημιές και κατά την μεταφορά του από την Σαμοθράκη και σε όλη την διαδρομή προς το Παρίσι.

Βρέθηκε σε πολλά κομμάτια, γιατί στα ελληνιστικά χρόνια οι καλλιτέχνες δούλευαν το γλυπτό τους εξαρχής τμηματικά, δηλαδή δούλευαν χωριστά το κεφάλι και τα άκρα που εξείχαν και ξεχωριστά τον υπόλοιπο κορμό. Ο καλλιτέχνης που το φιλοτέχνησε είναι άγνωστος αν και ένα απόσπασμα από την επιγραφή στη βάση του γλυπτού περιλαμβάνει τη λέξη «Ρόδιος». Για πολλά χρόνια υπήρχε η εκδοχή ότι το άγαλμα ήταν έργο του μεγάλου Πάριου γλύπτη Σκόπα (40 π.Χ.), η οποία εκδοχή όμως πλέον δεν ευσταθεί. Ο άγνωστος λοιπόν γλύπτης είχε επεξεργαστεί το έργο του κατά τμήματα τα οποία τελικά είχε ενώσει, οπότε στο σεισμό με την κατακρήμνιση του γλυπτού, αυτό έσπασε πολύ πιο εύκολα σε πολλά κομμάτια.

Φωτο: "Ανασυναρμολόγηση αριστερού φτερού" voria.gr

Το άγαλμα αποτελείται από ένα μεγάλο κομμάτι κάτω από το στήθος μέχρι τα πόδια, από ένα δεύτερο κομμάτι που είναι ο άνω κορμός, το αριστερό φτερό, ενώ το δεξί προστέθηκε αντιγράφοντας το αριστερό και από το κεφάλι. Το κεφάλι και τα χέρια δεν βρέθηκαν ποτέ μέχρι σήμερα στις μετέπειτα σύγχρονες ανασκαφές από τους αρχαιολόγους, οπότε ή βρίσκονται ακόμη θαμμένα στη γη του νησιού ή καταστράφηκαν μαζί με άλλα μαρμάρινα μνημεία κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας στα 7 καμίνια τα οποία βρέθηκαν να έχουν χρησιμοποιηθεί από τους ντόπιους μέσα στον αρχαιολογικό χώρο από τα πρώτα κιόλας χριστιανικά χρόνια.

Τα χέρια, τα φτερά και τα πόδια, όπως και πολλά κομμάτια του ενδύματος, σμιλεύονταν τότε χωριστά και μετά το άγαλμα έπειτα συναρμολογούνταν. Τα φτερά ήταν από δύο μεγάλα μάρμαρα που ήταν συνδεδεμένα στην πλάτη χωρίς εξωτερική στήριξη και αυτό δημιουργούσε πρόβλημα ισορροπίας στο άγαλμα, το οποίο ο γλύπτης ωστόσο έλυσε χρησιμοποιώντας την πλώρη του πλοίου ως αντίβαρο!

Η πλώρη του πλοίου αποτελείται από 23 κομμάτια μάρμαρο, βάρους 27 τόνων. Σε μια ορθογώνια βάση από 6 μαρμάρινες πλάκες στερεώνονταν 17 κομμάτια που ενώνονταν αρχικά με μέταλλο και σχημάτιζαν 3 οριζόντιες σειρές που κλιμακώνονταν προς τα εμπρός για το σχηματισμό της πλώρης.

Φωτο: "Άποψη της Νίκης με το μαρμάρινο της πλοίο" Glubbs-pinterest

Άγαλμα και πλοίο ισορροπούσαν το ένα το άλλο σαν αντίβαρα και το κέντρο βάρους του αγάλματος είχε σταθμιστεί έτσι ώστε να πέφτει στο σημείο που ανασηκωνόταν ζωηρά η πλώρη σαν αληθινού ξύλινου καραβιού. Το άγαλμα δηλαδή ήταν έτσι φτιαγμένο που δεν μπορούσε να μετακινηθεί χωρίς να διαλυθεί το πλοίο. Το όλο σύμπλεγμα θεωρείται όχι μόνον αριστουργηματικό από καλλιτεχνική άποψη, αλλά και ιδιοφυές από κατασκευαστική και μηχανική. Αυτή η κατασκευαστική λεπτομέρεια της εξισορρόπησης του αγάλματος με την βοήθεια του πλοίου αποκαλύφθηκε 150 χρόνια μετά από την ανεύρεσή του από τους τεχνικούς του μουσείου του Λούβρου το 2013 στην δεύτερη αποκατάστασή της. Μέχρι τότε για να λύσουν το πρόβλημα της ευστάθειας είχαν αναγκαστεί να προσθέσουν τσιμεντένιο βάθρο πάνω στο οποίο είχαν τοποθετήσει την Νίκη και όλο αυτό το σύμπλεγμα μαζί πάνω στο πλοίο!