Destinations

Ιστορία 6000 ετών

Places to go

Ιστορία 6000 ετών

Σαμοθράκη, ένα νησί, μια μακραίωνη ιστορία

Η Σαμοθράκη είναι ένας τόπος που έχει κατοικηθεί από χιλιάδες χρόνια πριν. Τα ευρήματα, που καλύπτουν έκταση 10 στρεμμάτων, στην περιοχή του Κάμπου στη θέση Μικρό Βουνί, χρονολογούνται από την 6η χιλιετία π.Χ. μέχρι την ύστερη εποχή του Χαλκού (περίπου 1250 π.Χ.) και υπολογίζεται ότι αντιπροσώπευε έναν πληθυσμό που διέμενε εδώ την εποχή εκείνη 400-600 ατόμων.

Ο λόφος του οικισμού έχει ύψος 12,80 μ. και απο την γεωλογική μελέτη που έχει προηγηθεί φαίνεται ότι αποτελούσε ακρωτήριο. Σε απόσταση 500 μέτρων από το Μικρό Βουνί και σε βάθος 8-9 μ. υπάρχει μια υποθαλάσσια απόθεση μήκους 80 μ. και πλάτους 50μ. που μοιάζει με μικρό κόλπο και δεν αποκλείεται στο παρελθόν να αποτελούσε μια λιμνοθάλασσα. Ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας φαίνεται να υπάρχουν από το 6.000 π.Χ. έως και το 1.700 π.Χ. όπου και φαίνεται ότι ο οικισμός τότε εγκαταλείπεται. (Αλμπανάκης, Βουβαλίδης, Συρίδης, Μάτσας, 2005, 58)

Φωτο: "Να βρίσκεσαι εκεί που έζησαν οι πρώτοι κάτοικοι στην ιστορία" Γεωμυθικη-facebook

Ανάμεσα στα ευρήματα της Μέσης Χαλκοκρατίας (1900-1800 π.Χ.) συγκαταλέγονται μινωικά έγγραφα εμπορικών συναλλαγών σε πηλό που πιστοποιούν την εμβέλεια του μινωικού διαμετακομιστικού εμπορίου μέχρι τα νησιά του βόρειου Αιγαίου συμπεριλαμβανομένης επομένως και της Σαμοθράκης. Η μινωική παρουσία στην ευρύτερη περιοχή συνδέεται με την εξασφάλιση μετάλλων από τα μεταλλεία των νοτιοανατολικών Βαλκανίων, της γειτονικής στην Σαμοθράκη Κίρκης, της κεντρικής και ανατολικής Μακεδονίας και της Θάσου.

Μεταξύ των ευρημάτων υπάρχει και ένα από τα αρχαιότερα δείγματα χρήσης της Γραμμικής Α εκτός Κρήτης. Ένας πήλινος δίσκος (roundel) με τέσσερα σφραγίσματα από την ίδια σφραγίδα στην περιφέρειά του, τα οποία περιλαμβάνουν ιδεογράμματα της Γραμμικής Α (διπλό πέλεκυ και σουπιά), συνδέουν τον κάτοχό του με το διοικητικό και γραφειοκρατικό σύστημα των μινωικών ανακτόρων και αποδεικνύουν τον οργανωμένο χαρακτήρα των εμπορικών επαφών Κρήτης και βόρειου Αιγαίου και ίσως υποδηλώνουν και το ρόλο της θρησκευτικής ιδεολογίας, στις οικονομικές δραστηριότητες της μινωικής ελίτ.

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η Σαμοθράκη κατοικούνταν αρχικά από Πελασγούς, από τους οποίους και παραδόθηκαν και οι μυστηριακές τελετές.

Φωτο: "Ηρόδοτος" www.koutipandoras.gr
Φωτο: "Πελασγοί" www.lostatlantis.gr

Στην πρώιμη εποχη του σιδήρου αναφέρονται διαδοχικά δύο θρακικά φύλα, οι Δάρδανοι και οι Σαίοι, με τους οποίους σχετίζονται τα αρχαιότερα ονόματα του νησιού Δαρδανία, Σαόννησος και Σαωκίς. Οι συνθήκες της εγκατάστασης των Ελλήνων αποίκων μας είναι άγνωστες. Παρ΄όλα αυτά στην Αρχαία Πόλη της Σαμοθράκης συνυπάρχουν το ιωνικό και το αιολικό στοιχείο. Η αύξηση της σημασίας της Σαμοθρ΄καης και της δύναμης της πόλης της, δημιούργησε πολύ νωρίς τις κατάλληλες συνθήκες για τον αποικισμό της απέναντι Θρακικής παραλίας, της περαίας που βρίσκεται ανάμεσα στον ποταμό Έβρο και τον Ίσμαρο, όπου αι δημιουργήθηκαν μια σειρά από πόλεις-οχειρά.

Φωτο: "Αρχαίο Τείχος Ισμάρου" www.ubuntu01.ceti.gr

Όλες οι αποικίες, εκτός από τον αρχικό αγροτικό τους χαρακτήρα έγιναν και σημαντικοί σταθμοί εμπορικών σχέσεων με τα Θρακικά φύλα της ενδοχώρας. Στις αρχές του 5ου αι. η Σαμοθράκη ήδη ανήκε στην σατραπεία της Θράκης. Η ετήσια εισφορά της στο ταμείο της Α΄ Αθηναϊκής Συμμαχίας ήταν αρχικά 6 τάλαντα που μειώθηκαν αργότερα σε 2.

Φωτο: "Τάλαντο" www.docplayer.gr

Mε το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου το 404 π.Χ. τελειώνει και για την Σαμοθράκη η εποχή της στενής της σχέσης με την Αθήνα. Νέοι της κύριοι τώρα γίνονται οι Σπαρτιάτες στους οποίους, όπως και στους Αθηναίους, το Ιερό άσκησε μεγάλη επιρροή. Φαίνεται ότι για λίγο η Σαμοθράκη ανήκε και πάλι στην Αθήνα (386 π.Χ.) για να περάσει ξανά στον έλεγχο της Σπάρτης.

Όταν το 387 π.Χ. ιδρύεται η Β΄Αθηναϊκή Συμμαχία, η Σαμοθράκη μαζί με άλλα νησιά του Αιγαίου, γίνεται μέλος της. Το 340 π.Χ. το νησί πέρασε τυπικά στη βασίλειο της Μακεδονίας. Η κατασκευή μιας σειράς από κτίρια στο Ιερό των Μεγάλων Θεών, εγκαινιάστηκε από τον Φίλιππο Β΄. Η περίοδος της μεγαλύτερης ακμής είναι αναμφίβολα ο 3ος και ο 2ος αιώνας π.Χ. Το νομισματοκοπείο του νησιού που είχε κέιλσει γύρω στα 475 π.Χ. επαναλειτουργεί στα τέλη του 4ου αι. π.Χ. Οι γάμοι της Αρσινόης της οικογένειας των Πτολεμαίων, η οποία αποτελεί πρόδρομο της Κλεοπάτρας, με τον βασιλιά της Θράκης Λυσίμαχο και στην συνέχεια με τον αδελφό της Πτολεμαίο Β΄, έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Σαμοθράκη εξαιτίας των στενών σχεσεων των βασιλικών ζευγαριών με το Ιερό του νησιού.

Φωτο: "Πτολεμαίος Β΄" Σε κόκκινο γρανίτη. Μουσείο Μπρούκλυν

Η Σαμοθράκη μπαίνει κάτω από την Αιγυπτιακή κυριαρχία το 2ο μισό του 3ου αι. π.Χ. ενώ προς το τέλος του ίδιου αιώνα αρχίζει να φαίνεται το ενδιαφέρον και των Ρωμαίων για το Ιερό. Το νησί πέφτει στα χέρια του Φιλίππου Ε΄ μετά το 200 π.Χ., για να το κληρονομήσει ο γιός και διάδοχός του Περσέας ο Μακεδόνας, ο οποίος μετά την μαχη της Πύδνας το 168 π.Χ. κατέφυγε στη Σαμοθράκη όπου παραδόθηκε τελικά στους Ρωμαίους.

Φωτο: "Δίδραχμο όπου απεικονίζεται ο Φίλιππος Ε΄"
Φωτο: "Περσέας ο Μακεδών"

Η λατρεία των Μεγάλων Θεών και η μύηση στα μυστήριά τους ακολούθησαν την σταδιακή παρακμή της αρχαίας αυτής θρησκείας μετά τον 3ο μ.Χ. αι. μέχρι τα τέλη του 4ου μ.Χ. αι., οπότε και διακόπηκαν οριστικά. Τα παλαιοχριστιανικά ευρήματα δείχνουν ότι το νησί ακολουθεί την τύχη του Ιερού μόνο μετά τα χρόνια του Ιουστινιανού και τους μεγάλους σεισμούς του 6ου και αρχές 7ου αι. μ.Χ. Στους αιώνες που ακολούθησαν η φτωχή και αραιοκατοικημένη Σαμοθράκη χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας για τους Βυζαντινούς. Το 1430 περιέρχεται στην κυριαρχία των Γενουατών Gattilusi για να προσαρτηθεί στην Οθωμανική αυτοκρατορία το 1456. Το νησί καταλαμβάνεται από τον τουρκικό στόλο το 1459 και οι κάτοικοί του χρησιμοποιούνται για τον εποικισμό της Κωνσταντινούπολης. Για τους αιώνες που ακολούθησαν και λόγω της τουρκικής κατοχής, δεν υπάρχουν στοιχεία για την κατάσταση που επικρατούσε στο νησί, αλλά φαίνεται πως πρόκειται για μια μεγάλη περίοδο στασιμότητας. Στα τέλη του 18ου αι. η Σαμοθράκη γνωρίζει ιδιαίτερη οικονομική και δημογραφική ακμή. Τις παραμονές της ελληνικής Επανάστασης ο πλυθησμός υπολογίζεται στους 4.000 κατοίκους. Η ευημερία αυτή διακόπτεται απότομα το 1821 με την ολοκληρωτική καταστροφή του νησιού από τους Τούρκούς, όταν οι Σαμοθρακίτες ξεσηκώθηκαν και αυτοί για να ελευθερωθούν από τον κατακτητή.Η Σαμοθράκη, ο ακριτικός αυτός φάρος δόξας και μεγαλείου, έγραψε τη συμμετοχή του στον ιερό αγώνα της λευτεριάς του 1821 με το αίμα εκατοντάδων ηρωικών της παιδιών, που έπεσαν από το σπαθί των βαρβάρων της Ανατολής, κι έγιναν ολοκαύτωμα στο βωμό των ιδανικών της ελληνικής φυλής.
Η μαρτυρική Σαμοθράκη έμεινε υπόδουλη στους Τούρκους από το 1454 μέχρι το 1912, για 458 ολόκληρα χρόνια. Όμως η ψυχή της έμεινε αδούλωτη κι ο ηρωικός λαός της περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να αποτινάξει το ζυγό που του επέβαλλαν επί αιώνες οι κατακτητές. Το σάλπισμα της Επανάστασης του 1821, που ξεκίνησε από την Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου, βρήκε τις καρδιές των αγνών νησιωτών έτοιμες για το μεγάλο ξεσηκωμό.
Μερικοί πρόκριτοι της Σαμοθράκης που είχαν μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία, μόλις πληροφορήθηκαν τα γεγονότα στην Πελοπόννησο, έπεισαν τους κατοίκους του νησιού να κηρύξουν τον Απρίλιο του 1821 τους εαυτούς τους ελεύθερους και να αρνηθούν να πληρώσουν τους οφειλόμενους στους Τούρκους φόρους. Συγχρόνως ένας Σαμιώτης, που βρισκόταν στο νησί, άρχισε να γυμνάζει μερικούς Σαμοθρακίτες και να τους μαθαίνει σκοποβολή.
Παρά την μυστικότητα όμως της προετοιμασίας, η είδηση έφθασε πολύ γρήγορα στ’ αυτιά του Σουλτάνου. Δίνει αμέσως την εντολή στον υποναύαρχο καπετάν Μπέη Καρά Αλή να πάει στη Σαμοθράκη και να καταστείλει την ανταρσία.

Φωτο: "Καρά Αλή-Αντιναύαρχος τουρκικού στόλου" Λιθογραφία


Η είδηση μεταδόθηκε σαν αστραπή: Ο υποναύαρχος του τουρκικού στόλου έξω από τη Σαμοθράκη. Κάτι κακό θα επακολουθούσε. Όμως οι γενναίοι νησιώτες δεν έσκυψαν το κεφάλι. Ενωμένοι και αδελφωμένοι αποφάσισαν να προβάλουν αντίσταση. Ο Τούρκος υποναύαρχος αποβιβάζει στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού στη θέση Μακριλιές 1.000 (κατ’ άλλες πληροφορίες 2.000) στρατιώτες. Στόχος τους ήταν η κατάληψη της Χώρας, πρωτεύουσας του νησιού.

Μία ώρα μετά την αποβίβαση, φάνηκαν έξω από την Χώρα, απέναντι από τη θέση Βρυχός τα πρώτα ασκέρια του Καρά Αλή. Οι Σαμοθρακίτες πρόβαλαν λυσσαλέα αντίσταση, ταμπουρωμένοι πρόχειρα πίσω από τα υψώματα Κούκου και Βρυχού. Σκότωσαν πολλούς Τούρκους μεταξύ αυτών και τον Τούρκο σημαιοφόρο. Τα λιγοστά τους πολεμοφόδια τέλειωσαν και άρχισαν να κυλούν βράχους και να πετούν πέτρες. Όταν οι Τούρκοι άρχισαν να μπαίνουν στη Χώρα, οι νησιώτες ακολουθώντας κρυφά μονοπάτια, διέφυγαν σε ορεινές, δασώδεις περιοχές του νησιού για να τους δοθεί ο χρόνος να αποφασίσουν πως θα αντιδράσουν.


Εκεί είχαν καταφύγει προηγουμένως τα γυναικόπαιδα για να αποφύγουν την αιχμαλωσία και την ατίμωση. Οι Τούρκοι μπήκαν στην έρημη Χώρα. Από την πρώτη στιγμή επιδόθηκαν σε άγριους βανδαλισμούς. Λεηλάτησαν και έκαψαν τα περισσότερα σπίτια. Κατάστρεψαν τις εκκλησίες και ποδοπάτησαν τα ιερά σκεύη και τις άγιες εικόνες. Τους βανδαλισμούς των Τούρκων θυμίζει και σήμερα ένα σχισμένο και τρυπημένο Ευαγγέλιο που βρίσκεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθηνών με την επιγραφή: «Ιερόν Ευαγγέλιον της νήσου Σαμοθράκης, σχισθέν δια τουρκικού ξίφους κατά την Επανάστασιν του ‘21».

Φωτο: "Το Λογχισμένο Ευαγγέλιο" Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθηνών


Αυτή όμως ήταν μόνο η αρχή. Οι Τούρκοι με δόλο και με την βοήθεια ενός προδότη Κυριάκου, που οι Τούρκοι επονόμασαν Τσαούση, τους ανακάλυψαν στα βουνά και τους έφεραν πίσω. Ξεχώρισαν 700 άνδρες που στη συνέχεια έσφαξαν στην είσοδο της Χώρας στην θέση Κύλα και Εφκάς, όπου είναι σήμερα το Ηρώο. Το ρυάκι που κυλάει εδώ βάφτηκε κόκκινο από το αίμα. Παιδιά και γυναίκες πουλήθηκαν ως δούλοι. Η μεγάλη σφαγή της Σαμοθράκης έγινε την 1η Σεπτεμβρίου 1821, ημέρα Τρίτη και ονομάζεται από τους Σαμοθρακίτες «Ημέρα Χαλασμού», η οποία είναι αντίστοιχη με αυτή των Ψαρρών.


Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας άφησε ο αείμνηστος ιατροφιλόσοφος Νικόλαος Φαρδύς, από τις 5.000 κατοίκους της Σαμοθράκης γλύτωσαν μόνο 33 οικογένειες απ’ τις οποίες δημιουργήθηκε ο μετέπειτα πληθυσμός της Σαμοθράκης.


Φωτο: "Σφαγή της Σαμοθράκης" Έργο του Ζαν Μπατίστ Βενσόν (1827-1855). Το παρουσίασε στο Παρισινό Σαλόνι το 1827 σαν: "Γέρος καθισμένος στα ερείπια του καμένου του σπιτιού, δίπλα στο άψυχο σώμα της σφαγιασμένης του κόρης"

Το 1835 αναφέρονται 500 κάτοικοι, που φθάνουν σταδιακά τους 3.500 στιας αρχές του 20ού αι. Η εξάρτηση από την Τουρκία είναι πολύ μικρή, αφού η Σαμοθράκη είναι αυτόνομη και αυτοδιοικούμενη μέχρι την απελευθέρωσή της. Στις 19 Οκτωβρίου 1912, τρία θωρηκτά του ελληνικού στόλου αγκυροβόλησαν ανοιχτά του όρμου της Καμαριώτισσας. Αμέσως μετά ένα άγημα πεζοναυτών αποβιβάστηκε στο νησί.

Φωτο: "Πεζοναύτες στη Χώρα με τους κατοίκους του νησιού"


Ζητωκραυγές και παραλήρημα χαράς, όταν μετά από λίγες ώρες κυμάτιζε η Ελληνική σημαία στον ιστό του καμπαναριού της εκκλησίας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Χώρα.  Από αφηγήσεις μερικών γερόντων, που έζησαν την ιστορική αυτή ημέρα της απελευθέρωσης της Σαμοθράκης, οι ολιγάριθμοι Τούρκοι που βρίσκονταν στο νησί, πριν παραδοθούν, παρακάλεσαν τον τότε Αρχιερατικό Επίτροπο, ιερέα Ανδρέα Παπανδρέου να μεσολαβήσει για την ασφάλεια της ζωής τους. Έτσι κι έγινε. Ο ίδιος ο Παπανδρέας τους οδήγησε και τους παρέδωσε στον Έλληνα αξιωματικό σημαιοφόρο Κωνσταντίνο Παναγιώτου. Αρχηγός του ελληνικού στόλου ήταν τότε ο θρυλικός και ένδοξος Ναύαρχος Κουντουριώτης.  Σ’ αυτόν απέστειλε και τη έκθεση με όλες τις λεπτομέρειες της κατάληψης της Σαμοθράκης.


Αποσπάσματα από την έκθεση αυτή έχουν ως εξής: «Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθμ. 34 και από 17 τρέχοντος εγγράφου διαταγής υμών, λαμβάνω την τιμήν να σας αναφέρω ότι άμα τη αποβιβάσει μου εν τη Νήσω Σαμοθράκη προέβην αμέσως εις την κατάσχεσιν του εν τη παραλία Λιμεναρχείου, υψώσας επ’ αυτού με τας κεκανονισμένας τιμάς την ελληνικήν Σημαίαν. Αφού δε εγκατέστησα φρουράν εξ ενός διόπου και 8 ναυτών, προέβην εις την κατάσχεσιν παρακείμενης αποθήκης εν η υπήρχε ποσότης κριθής, σίτου και άλλων καρπών». Σε άλλο σημείο της έκθεσής του, προς τον Ναύαρχον Κουντουριώτην, ο Κωνσταντίνος Παναγιώτου αναφέρει:
«Είτα δε παραλαβών το υπόλοιπον του αγήματος, μετέβην και κατέλαβον την κυρίως πόλιν της Σαμοθράκης, κατοικουμένην εκ τεσσάρων χιλιάδων περίπου κατοίκων, απάντων Ελλήνων, πλην δύο οικογενειών οθωμανών. Εν ταύτη εύρον στρατιωτικήν δύναμιν εξ ενός δεκανέως και εξ στρατιωτών του τουρκικού στρατού, οίτινες επί τη προσκλήσει μου παρεδόθησαν μετά των όπλων, των φυσιγγίων και λοιπών εξαρτημάτων των. Μετέβην είτα εις την εκκλησίαν όπου ετελέσθη δοξολογία παρά των κατοίκων και εκοινοποίησα την υμετέραν προκήρυξιν συστήσας αυτοίς τάξιν και ησυχίαν». Και ο  Έλληνας αξιωματικός καταλήγει: «Εν τέλει δε παρακαλώ, όπως ευαρεστούμενοί μοι αποστείλητε εν σχέδιον δημοψηφίσματος, ίνα κυρωθεί παρά των κατοίκων επιθυμούντων τούτο, προς δε και οδηγίας προς ποίους να υποβληθεί».


Εν Σαμοθράκη τη 19η-10-1912
Κων/νος Παναγιώτου-Σημαιοφόρος
Ακριβές αντίγραφον
Εν όρμω Μούδρου 25-10-1912
Ο γραμματεύς του Αρχηγού


Φωτο: "Θωρηκτό Αβέρωφ" www.geetha.mil.gr

Η Σαμοθράκη με την Συνθήκη των Σερβών θα προσαρτηθεί στην Ελλάδα μαζί με άλλα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, ενώ η Ίμβρος και η Τένεδος θα προσαρτηθούν στην Τουρκία. Οι δημογέροντες που είχαν συγκεντρώσει όλη την εξουσία κατά την τουρκοκρατία, συνεχίζουν να ελέγχουν την οικονομία του νησιού και μετά την απελευθέρωση. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 πολλοί Έλληνες έρχονται από τα παράλια της Μικράς Ασίας ως πρόσφυγες, για να εγκατασταθούν και να ζήσουν με τις οικογένειές τους στο νησί. Στην επιστράτευση του 1940, πολλοί είναι οι Σαμοθρακίτες που κλήθηκαν και συμμετείχαν στον πόλεμο και πολλοί εξ αυτών και οι πεσόντες. Kατά τα χρόνια της Γερμανικής κατοχής, το νησί και οι κάτοικοί του ταλαιπωρήθηκαν από την πείνα, την ανέχεια και τους ξυλοδαρμούς από την Βουλγαρική φρουρά που είχε εγκατασταθεί στο νησί, ως σύμμαχοι των Γερμανών. Το 1951 ο πληθυσμός ανέρχεται στις 4.258 ψυχές. Όμως, ήδη έχει αρχίσει μια αντίστροφη μέτρηση, αφού έχει αρχίσει και η "αιμορραγία" της μετανάστευσης σε Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία, με πολλές αρνητικές συνέπειες στην συνοχή του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος και της πολιτιστικής συνέχειας του νησιού. Σήμερα η Σαμοθράκη κατοικείται από 2.950 κατοίκους. (Πηγή: Μικρός Πολιτιστικός Οδηγός Δ. Μάτσας- Α. Μπακιρτζής)

More like this:

Destinations

Regions

Samothraki is a big place. It stretches around 6 miles across and is over around 11 miles long - 69 square miles in size.

Wonders

Nature has its wonders - this is given. All you have to do is to discover them and enjoy their natural existence.

Destinations

Never miss out the journey - never forget the destination.

Villages

Here is Samothrace of the people, no village is like the precedent.

Discover Samothraki

Places to go

Up to discover? In Samothraki it's all about enjoying the route to the desired destination.

Things to do

There is so much world to see and experience in Samothraki. For real, no limit on that.

Plan your trip

Samothraki is characterised by tall and adventurous mountain landscapes while being coasty all along, with each single element contributing to a picturesque and magnificent landscape.